Eğitim İzleme Raporu – ERG

Eğitim İzleme Raporu 2025

gulbeyaz — Mon, 24 Nov 2025 11:52:10 +0000

ÖNSÖZ
“Eğitime erişim çocuk koruma meselesidir”

Eğitimde Yönetişim

Eğitime Erişim

Okul

Eğitimin İçeriği

Öğretmenler

Çoklu Krizler ve Eğitim

SONSÖZ
Bir Ekosistem Sorunu Olarak Akran Zorbalığı

Pandemi sonrası artan sosyoekonomik eşitsizlikler, sertleşmeye başlayan iklim krizi, zorunlu göç hareketleri ve artan toplumsal kutuplaşma, birbirini etkileyen süreçler olarak Türkiye’deki eğitim sistemini çok boyutlu biçimde dönüştürüyor. Eğitim İzleme Raporu 2025, “Eğitimde Yönetişim”, “Eğitime Erişim”, “Okul”, “Öğretmenler” ve “Çoklu Krizler Eğitimi Nasıl Etkiliyor?” başlıkları altında bu çok katmanlı kriz ortamının eğitim sistemine etkilerini çocuğun ve öğretmenin iyi olma hâlini merkeze alarak kanıt temelli bir çerçeveyle değerlendiriyor; eğitimi bir hak, kamusal alan ve toplumsal dayanıklılık ağı olarak ele alıyor.

Bu yayına şu şekilde referans veriniz: Kesbiç, K., Terzi, G. N., Korlu, Ö., Gencer, E. G. ve Arık, B. M. (2025). Eğitim izleme raporu 2025. Eğitim Reformu Girişimi. https://www.egitimreformugirisimi.org/yayinlar/egitim-izleme-raporu-2025

Eğitimde Yönetişim

Eğitimde yönetişim alanında 2024-25 döneminde sık değişen hedefler ve mevzuat, stratejik tutarlılık, veri bütünlüğü ve uygulama şeffaflığına duyulan ihtiyacı artırıyor. Çocukların ve öğretmenlerin iyi olma hâlini önceleyen kapsayıcı ve hesapverebilir bir kamusal diyalog eksik kalırken, üst politika belgelerinde şeffaf ve izlenebilir kriterlerin bulunmaması izleme süreçlerini zorlaştırıyor. Bu koşullar, hesapverebilirliğin amaçtan çok araca dönüşme riskini büyütüyor. Eğitimde yönetişim, metrik odaklı bir denetim düzeni yerine çocuğu ve öğretmeni merkeze alan nitelikli bir eğitim sisteminin kurulmasına hizmet eden bir çerçeve olarak tasarlanmalıdır.

Eğitime Erişim

Eğitim sistemlerinin krizler karşısında bir toplumsal dayanıklılık ağı olabilmesi için öncelikle tüm çocuklar örgün eğitim veren kurumlara kayıtlı olmalıdır. Bu öncelik, çocukların nitelikli eğitim hakkının gerçekleşmesi için de ilk adımdır.

Örgün Eğitim Dışındaki Çocuk Sayısı, 2024-25

2024-25 eğitim-öğretim yılında Türkiye’de eğitim dışındaki çocuk sayısı yaklaşık 797 bin 84’tür; eğitime erişemeyen çocukların yaklaşık 604 bin 446’sı Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı ve 192 bin 638 kadarı ise yabancı uyrukludur. Bunlara zorunlu eğitim çağında olmalarına karşın örgün eğitim kurumları yerine yaygın eğitim kurumlarına kayıtlı toplam 666 bin 444 çocuk eklendiğinde örgün eğitim veren kurumlara kayıtlı olmayan çocuk sayısı 1 milyon 463 bin 528’e yükseliyor.

14–17 yaş grubunda Türkiye Cumhuriyet vatandaşı eğitim dışındaki çocuk oranının son iki yıldır %8 seviyesinin üzerinde seyretmesi ve bazı illerde bu yaş grubundaki üç çocuktan birinin ortaöğretim veya yükseköğretimde olmaması, 14-17 yaş grubuna yönelik müdahalelerin ve bölgesel eşitsizliklerin acilen önceliklendirilmesi gerektiğini gösteriyor.

14-17 yaş grubunda ortaöğretimde ve yükseköğretimde olmayan çocukların oranının Kuzeydoğu, Orta ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde bölgelerinde daha yüksek olduğu görülüyor: Muş’ta 14–17 yaş grubunun %34,4’ü, Ağrı ve Şanlıurfa’da ise %32,8’i ortaöğretim ya da üniversitede değildir. Bu durum, bu üç ilde her üç çocuktan birinin geç başlayan eğitim veya sınıf tekrarı gibi nedenlerle hâlâ ortaokulda olduğunu ya da eğitim dışında kaldığını gösteriyor.

İllere Göre 14-17 Yaş Grubunda Ortaöğretimde veya Yükseköğretimde Olmayan Öğrenci Oranı

Türkiye’de 15–17 yaş grubunda çalışan çocuk oranının artması ve tüm çocukların neredeyse üçte birinin maddi yoksunluk içinde yaşaması, sosyoekonomik koşulların eğitim dışına çıkmada belirleyici olduğunu gösteriyor.

TÜİK verileri de ciddi oranda çocuğun maddi yoksunluk içinde yaşadığını gösteriyor: 2024 yılı verilerine göre, Türkiye’de çocukların %30,4’ü maddi yoksunluk içindedir. 2024 verilerine göre Türkiye’de 15-17 yaş grubundaki çocukların %24,9’u, yani her dört çocuktan biri, işgücüne katılıyor. Oğlanlar işgücüne kızlardan daha fazla katılıyor: Oğlan çocukların %35,6’sı, kız çocuklarda ise %13,7’si işgücündeydi.

Eğitimde olmayan kız çocuklar, oğlanlara göre daha az işgücüne katılıyor; ancak ev içindeki “görünmez emek” yükünün büyük kısmını üstlenmeleri ve çocuk yaşta erken ve zorla evliliklere (ÇYEZE) ilişkin verilerin sınırlı olması, kızların eğitimden uzaklaşma nedenlerinin daha yakından ve toplumsal cinsiyet perspektifiyle incelenmesini gerektiriyor.

Kız Çocukların İllere Göre Ortaöğretim Düzeltilmiş Net Okullulaşma Oranları

TÜİK tarafından paylaşılan 16-17 yaş grubu için resmi evlenme istatistikleri, sorunun bölgesel boyutta ne durumda olduğunu göstermiyor ve sadece resmi verilerle izlenebilen kısmına işaret ediyor. ÇYEZE’nin eğitimden kopuş nedenlerinden biri olması nedeniyle, yıllara göre illerde kız çocukların ortaöğretim düzeltilmiş net okullulaşma oranlarına bakıldığında, oranı %80’in altında kalan il sayısının arttığı görülüyor. %80 eşiği, bu illerde ortaöğretim çağındaki kız çocukların önemli bir bölümünün hâlen eğitimin dışında kalma riskiyle karşı karşıya olduğuna işaret ediyor.

2024-25 eğitim-öğretim yılı itibarıyla okulöncesi eğitim hâlâ zorunlu eğitim kapsamında değildir.

Okulöncesi eğitimdeki toplam öğrenci sayısı son iki yıldır belirgin biçimde düşüyor: 2023-24’te 1 milyon 954 bin 202 olan öğrenci sayısı, 2024-25’te 1 milyon 741 bin 314’e gerileyerek %10,9 azaldı. 3-5 yaşta okulöncesi eğitim oranının en düşük olduğu iller; Şanlıurfa (%36,9), Mardin (%37,2), Diyarbakır (%38,6), Şırnak (%38,8) ve Kahramanmaraş’tır (%39,8).

Okulöncesi Eğitimde Toplam Öğrenci Sayısı ve Net Okullulaşma Oranları

Okul

2024-25 eğitim-öğretim yılında politika düzeyinde okullar etrafında öne çıkan konular: çocuk yoksulluğu, suça sürüklenen çocuklar olgusu ve çocuklarda bağımlılık yapıcı madde kullanımıdır.

2024 yılında Türkiye’de güvenlik birimlerine 202 bin 785 suça sürüklenen çocuk getirildi. 2022’den 2023’e %13,5 oranında azalan sayı, 2024’te %13,3 oranında arttı. Ancak suça sürüklenme olgusu, bireysel ahlaki yetersizlik olarak değil, okulun da arasında olduğu dayanıklılık ağlarının zayıflığı üzerinden değerlendirilmelidir.

Politika düzeyinde okulun ısrarla vurgulanması gereken bir rolü ise ücretsiz ve sağlıklı okul yemeğidir.

Maddi yetersizlik nedeniyle Türkiye’de her 10 çocuktan biri günde taze meyve/sebze yiyemiyor (%10,0), her dört çocuktan biri düzenli protein tüketemiyor (%23,1). En düşük sosyoekonomik gruptaki çocukların yalnızca %43,5’i haftada iki-üç kez et, balık ya da tavuk yiyebilirken, bu oran en yüksek gelir grubunda %77,9. Türkiye’de çocukların %5,5’i yetersiz beslenme nedeniyle bodurluk yaşıyor. MEB tarafından okul yemeği programının sadece ihtiyaç sahibi olan öğrencilere sunulmaya devam edileceği paylaşıldı. TÜİK verilerine göre Eylül 2024 ile Ekim 2025 arasında gıda ve alkolsüz içecek fiyatları %40,7 oranında arttı. Türkiye’de yüksek gıda enflasyonu ve yoksulların enflasyondan daha yüksek oranlarda etkilenmesi, beslenme ve temel ihtiyaçlara erişimde var olan eşitsizlikleri derinleştiriyor.

Zorbalık vakalarındaki artışla öne çıkan güvenlik ihtiyacını karşılamanın yolu, fiziki önlemleri artırmaktan değil, okul ekosisteminde güvene dayalı ilişkileri güçlendirerek öğrencilerin içsel güvenlik algısını desteklemekten geçiyor.

2025 yılında yapılan bir araştırmaya katılan ebeveynlerin %68’i çevrelerindeki bir çocuğun zorbalığa uğradığını paylaşıyor. Araştırma, açık kuralların ve destekleyici ilişkilerin bir arada bulunduğu okul iklimlerinin zorbalık oranlarını azaltmada en etkili model olduğunu gösteriyor.

İkili Eğitimdeki Öğrenci Oranı (%)

İkili eğitim, pedagojik bir planlama sorunu olmasının yanı sıra; öğrencinin günlük rutinlerinin parçalanması yoluyla ilişkisel ve duygusal dayanıklılığını zayıflatma potansiyeline de sahiptir.

Eğitimin İçeriği

2024-25 döneminde Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli kapsamında izleme-değerlendirme sisteminin kurulması önemli bir adım olsa da sonuçların kamuoyuyla paylaşılmaması şeffaflığı sınırlıyor. Öğretmen görüşleri, öğretim programlarına yönelik hizmet içi eğitimlerin kısa ve uygulama açısından yetersiz kaldığını, içerik yoğunluğu, erken yaşta verilen soyut kavramlar, kalabalık sınıflar ve altyapı eksiklerinin programların uygulanabilirliğini zorlaştırdığını gösteriyor. Öğrencilerin okuma-anlama, problem çözme ve uygulamalı öğrenmeye yönelik etkinliklerin artırılması olumlu değerlendiriliyor. Aynı dönemde yapay zekâ politikalarının kurumsallaşması hız kazandı; bu dönüşümün pedagojik, etik ve eşitlikçi çerçevelerle desteklenmesi gerekiyor. Çevresel farkındalık ve enerji verimliliğine yönelik okul temelli girişimler yaygınlaştı. Altyapı eşitsizliklerinin giderilmesi, öğretmenlerin sürdürülebilirlik okuryazarlığının güçlendirilmesi ve izleme-değerlendirme süreçlerinin sağlamlaştırılması bu çalışmaların etkisini belirleyecek temel unsurlar olarak öne çıkıyor.

Öğretmenler

Öğretmenler mesleklerini küresel ölçekte bir krize dönüşecek hız ve oranda bırakıyorlar. Alanyazına göre mesleğin itibarsızlaşması, düşük maaşlar, mesleki dayanışmanın kaybolması ve öğretmenlerin içinde yaşadıkları zaman yoksulluğu gibi unsurlar meslekten ayrılışı veya mesleğin seçilmeyişini etkiliyor.

Bu durumun oluşturduğu öğretmen açığını küresel bağlamda anlamak oldukça zordur ancak OECD’nin gerçekleştirdiği TALIS 2024 bu anlamda yol göstericidir. TALIS’te öğretmen açığına ilişkin en önemli göstergelerden biri “yeterli donanıma sahip öğretmen eksikliği”dir. TALIS için görüşülen ortaokul idarecilerinin %23’ü yeterli donanıma sahip öğretmen sıkıntısından dolayı okullarında nitelikli eğitim kapasitesinin sınırlandığını söylüyor. Türkiye’de durum OECD ortalamasına yakındır: bu eksiklik ilkokulda %21,34, ortaokulda %22,7 ve %29,1 olarak beyan edildi.

Grafik: Yeterli Donanıma Sahip Öğretmen Eksikliği 2018 ve 2024, (%)

Türkiye’de öğretmenlik krizinin nicelikten ziyade nitelik, çalışma koşulları, atama süreçleri ve işgücü planlamasında yoğunlaştığı görülüyor.

TALIS 2024 için görüşülen ortaokul öğretmenlerinin %26,8’i önümüzdeki beş yıl içinde mesleği bırakmak istediğini söylüyor. Özellikle 30 yaş altı öğretmenlerin meslekten ayrılma planları dünyada büyüyen bir problemken Türkiye’de meslekten ayrılma niyeti en düşük grup 30 yaş altı öğretmenlerdir.
Türkiye, öğretmen kadroları en genç olan ülkelerden biridir. 50 ve üzeri yaşta öğretmen oranı ortaokulda en düşük olan ülke Türkiye’dir: %7,9 olan Türkiye ortalaması, OECD ortalamasının (%36,6) çok altındadır. Emekli olan öğretmen sayıları da sistemdeki öğretmen sayısına oranla oldukça düşüktür.
Verilere göre Türkiye’de lisans mezunları mesleğe girmek için hâlâ isteklidirler. TALIS’te Türkiye’de ilk kariyer tercihi öğretmenlik olan yeni öğretmen oranı %73,6 OECD ortalaması %57,5’dir. 2025’te 10 bin kişi alınacak Millî Eğitim Akademisi giriş sınavlarına yüz binlerce kişinin başvurduğu düşünüldüğünde Türkiye’de mesleğe yeterli sayıda aday çekme konusunda bir zorluk yaşanmadığı söylenebilir.

Dünyadaki genel yönelimin aksine Türkiye’de öğretmen “arzıyla” ve sistem dışına çıkan öğretmen sayısıyla ilgili sorun yaşanmıyor; bu durumun öğretmen açığı olmadığı anlamına gelmediğinin altının çizilmesi önemlidir.

Türkiye’de ve pek çok ülkede neoliberal reformlar doğrultusunda daha düşük ücret ve sınırlı haklarla çalışan ayrı bir öğretmen grubu oluştu.

2024-25’te ücretli öğretmenlerin sayısı yaklaşık 13 bin artarak 78 ilde 86 bin 136 oldu. Ücretli öğretmen sayısının yıllardır düşmemesi, bu yöntemin öğretmen açığını karşılamada fiilen kalıcı bir mekanizmaya dönüştüğünü gösteriyor. Özel öğretim kurumlarında çalışan 177 bin 738 öğretmenin haklarının kanun nezdinde devlet okullarında çalışan meslektaşlarıyla eşitlenmesi ihtiyacı sürüyor. Özel okullarda çalışan öğretmenlerin işverenleri kamu idaresi olmasa da eğitim bir kamu hizmetidir.

Türkiye’de kadın öğretmenlerin eğitim sistemindeki yüksek temsil oranı yöneticilik pozisyonlarına yansımıyor.

Mevzuatta müdür yardımcılarından en az birinin kadın olması yönündeki düzenleme, cinsiyet farkının büyüklüğü karşısında sınırlı etki yaratıyor. Yeniden görevlendirmenin öncelikli olması ve mevcut yöneticilerin çoğunun erkek olması, yeni pozisyonlarda da erkeklerin ağırlığının sürmesine yol açıyor.

Kadın İdareci Oranı (Ortaokul) 2024, %

2024-25 yılında öğretmenlerle ilgili olarak “ataması yapılmamış öğretmen” durumu; mülakatlar, Millî Eğitim Akademileri’nin öğretmenlerin ve eğitim fakültelerinin itirazlarına rağmen açılması, proje okullarda resen atamalar ve özel okul öğretmenleri ve ücretli öğretmenlerin hakları başlıkları kamuoyunda sıkça tartışıldı.

Çoklu Krizler ve Eğitim

Bölgesel İnsani/Siyasi Krizler: Türkiye’deki Mülteci Çocukların Eğitime Erişimi ve Mevcut Durum

Ekonomik durgunluk, deprem sonrası eğitime erişimde yaşanan zorluklar ile artan toplumsal kutuplaşma gibi çoklu krizlerin ortasında, mülteci çocukların eğitime erişimi kırılganlaşmaya devam ediyor. MEB verilerine göre eğitim dışında 192 bin 638 yabancı uyruklu çocuk bulunuyor. Veriler incelendiğinde, yabancı uyruklu öğrencilerin %79,4’ünün okullulaştığı görülüyor. Okullulaşma oranları bir önceki yıla kıyasla artsa da özellikle okulöncesi ve ortaöğretim kademelerinde düşük seyrettiğini vurgulamak gerekiyor.

Türkiye’de Bulunan Yabancı Uyruklu Öğrencilerin Eğitim Kademelerine Göre Okullulaşma Oranları (%)

UNICEF’in yaptığı bir araştırma, okula kayıtta yaşanan güçlükler, barınma, ulaşım ve ekonomik sorunlar, kesişimsel engeller ve okul iklimi ve dil bariyeri gibi nedenlerin mülteci çocukların eğitime erişimini sınırladığını ortaya koyuyor.

Suriye’de 8 Aralık 2024’te yaşanan rejim değişikliği, yüz binlerce çocuğun geri dönüşüyle birlikte Türkiye ve Suriye arasında kesintisiz, güvenli ve kapsayıcı eğitimin nasıl sağlanacağına dair kritik bir belirsizlik dönemi başlattı.

Ekonomik Kriz ve Eğitim

En zengin hanelerin eğitime yaptığı harcama, en yoksul hanelerin 28 katına ulaşıyor.
2024 verileri, özel eğitim harcamalarında sosyoekonomik uçurumun ne kadar derinleştiğini açıkça gösteriyor: En alt gelir grubundaki haneler tüm özel eğitim harcamalarının yalnızca %2,3’ünü yaparken, en üst %20’lik dilim bu harcamaların %64,5’ini gerçekleştiriyor. Kırtasiye, kurs, dershane, özel öğretmen ve özel okullar gibi tüm kalemleri kapsayan bu tablo, ekonomik eşitsizliklerin çocukların eğitime erişim olanaklarını belirleyen en güçlü faktörlerden biri hâline geldiğini ortaya koyuyor.

Ekonomik kriz, güvencesiz çalışma koşulları ve artan iş güvenliği riskleri, mesleki eğitimin öğrenciler için bir ‘fırsat alanı’ olmaktan çıkıp bir kırılganlık kaynağına dönüşmesine yol açıyor.

Meslek lisesi mezunları ile yükseköğretim mezunları arasındaki yaklaşık %40’lık ücret farkı, öğrencilerin üniversite sınavına yönelmesine ve mesleki eğitimden uzaklaşmasına neden oluyor. Buna ek olarak, Türkiye’nin 2023 ve 2024 yıllarında 100 bin çalışan başına düşen ölümcül iş kazalarında Avrupa’da ilk sırada yer alması ve yalnızca Ocak–Ekim 2025 döneminde en az 72 çocuk işçinin hayatını kaybetmesi, iş güvenliği risklerinin mesleki eğitimi gençler için giderek daha tehlikeli bir seçenek hâline getirdiğini ortaya koyuyor.

Ekonomik kriz, yaşam maliyetlerindeki artış ve diplomaların değer kaybı, gençlerin üniversiteye erişimini zayıflatıyor; yükseköğretim sistemi çoklu krizlerin baskısı altında daralıyor.

Son sınıf öğrencilerinin yükseköğretime yerleşme oranı iki yılda 5,9 yüzde puan düşerek %26,4’e geriledi. 2025’te yükseköğretim kontenjanlarının neredeyse %10’u boş kalırken, bu boş kontenjanların %82’si vakıf üniversitelerinde gerçekleşti. Üniversite mezunu ücretlerinin son 20 yılda sert biçimde gerilemesi ve ortalama maaşların asgari ücrete yakınsaması, diplomaların ekonomik değerini zayıflattı.

EİR 2025, tüm bu bulgular ışında eğitimin niteliğini izlerken eşitlik, kapsayıcılık, dayanıklılık, katılımcılık ve insan hakları temellilik ilkelerini öne çıkarıyor; tüm çocukların nitelikli, güvenli ve anlamlı bir öğrenme sürecine erişimini güçlendirmeye yönelik politika önerileri geliştiriyor. Rapor, veriye dayalı analizlerle hem mevcut durumu ortaya koyuyor hem de eğitim sisteminin dönüşümünde diyalog, şeffaflık ve hesapverebilirliğin kurucu rolünü vurguluyor.

EİR 2025’in, nitelikli eğitim hakkının hayata geçmesi için her ölçekte yürütülen çalışmalara katkı sunmasını diliyoruz.

ERG Sözlük

ÇOKLU KRİZLER ÇAĞI

Çoklu krizler çağı, birbirini etkileyen ve tetikleyen ekonomik, çevresel, toplumsal ve siyasal krizlerin aynı anda yaşandığı bir dönem olarak tanımlanıyor. Bu krizler, birbirine eklemlenerek tekil krizlerin ötesine geçen ve toplumsal, ekonomik, ekolojik ve siyasal sistemlerin bütününü sarsan bir etki yaratıyor.* Krizlerin süreklilik kazandığı bu dönemde, toplumsal yaşamın tüm alanları gibi eğitim sistemi de doğrudan etkileniyor.

* Tooze, A. (2022, 28 Ekim). Welcome to the world of the polycrisis. Financial Times.

https://www.ft.com/content/498398e7-11b1-494b-9cd3-6d669dc3de33

OKUL AİDİYETİ

Okul aidiyeti “öğrencilerin okulun sosyal ortamında kendilerini bireysel olarak kabul edilmiş, saygı duyulmuş, dahil edilmiş ve desteklenmiş hissetme düzeyi” olarak tanımlanabilir.

Kaynak: Goodenow, C. (1993). Classroom belonging among early adolescent students: Relationships to motivation and achievement.
The Journal of early adolescence, 13(1), 21-43. https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/0272431693013001002

YEŞİL BECERİLER

Bireylerin düşük karbonlu, iklim değişikliğine dayanıklı bir ekonomiye geçiş yapabilmesi, geleneksel yeşil sektörlerde çalışabilmesi, daha sürdürülebilir davranışlar benimseyebilmesi, iklim değişikliğinin etkilerine uyum sağlayabilmesi ve iklim adaleti doğrultusunda eyleme geçebilmesi için gerekli becerilerdir.

Kaynak:
https://inee.org/eie-glossary/greenskills

YÖNETİŞİM

Birlikte yönetimi esas alan, karar alma süreçlerine tüm aktörlerin katılımını öngören bir yönetim modeli.

ZAMAN YOKSULLUĞU

Zaman yoksulluğu bir öğretmenin yapması gereken ya da yapması gerektiğini düşündüğü işin miktarıyla işin yoğunluğu (belirli bir sürede verilmesi gereken kararların sayısı, karmaşıklığı ve riskleri) arasındaki ilişkiden doğar.

Zaman yoksulluğu yaşayan insanların iyi olma hâllerini olumlu etkileyecek etkinlere zaman ayırma özgürlüğü bulunmaz. Seçim şansı olmadan uzun saatler çalışma zorunluluğu içindedirler.

Eğitim İzleme Raporu 2024

gulbeyaz — Thu, 07 Nov 2024 07:22:21 +0000

ÖNSÖZ

Bir Velinin Gözünden Ekonomik Krizin Eğitime Etkisi

Nitelikli Eğitimi İzlemek için Temel Göstergeler

Eğitimde Yönetişim

Öğretmenler

Ekonomik Kriz ve Eğitim

SONSÖZ
MESEM'li Öğrenciler Anlatıyor

Eğitim İzleme Raporu 2024 (EİR 2024), eğitim politikalarını “Nitelikli Eğitimi İzlemek için Temel Göstergeler”, “Eğitimde Yönetişim”, “Öğretmenler” ve “Ekonomik Kriz ve Eğitim” başlıkları altında değerlendiriyor.

Bir önceki eğitim-öğretim yılının iki önemli gündem maddesinden olan ekonomik krizin ebeveynlerin eğitim harcamalarına etkileri ve mesleki eğitim merkezlerindeki öğrencilerin deneyimleri, bu rapor kapsamında hazırlanan önsöz ve sonsöz aracılığıyla ele alınıyor.

Bu yayına şu şekilde referans veriniz: Kesbiç, K., Korlu, Ö., Gencer, E. G., Terzi, G. N. ve Arık, B. M. (2024). Eğitim izleme raporu 2024. Eğitim Reformu Girişimi. https://www.egitimreformugirisimi.org/egitim-izleme-raporu-2024

2023-24 eğitim-öğretim yılında öne çıkan gelişmeler, aşağıdaki şekilde kronolojik sırayla gösteriliyor. EİR 2024, bu gelişmelerden bazılarını derinlemesine değerlendirebilmek için birbiriyle bağlantılı dört bölüm olarak kurgulandı. ERG, yeni öğretim programlarıyla ilgili değerlendirmelerini çeşitli yayınlar hâlinde (* * * * *) paylaşmıştı. Bu nedenle, EİR 2024 içerisinde öğretim programları, yönetişim ve öğretmenler bölümü altındaki değerlendirmeyle sınırlı tutuldu.

Şekil: 2023-24 Eğitim-Öğretim Yılında Öne Çıkan Gelişmeler

Nitelikli Eğitimi İzlemek için Temel Göstergeler

Eğitim İzleme Raporlarının temel amaçlarından biri, çocukların nitelikli eğitim hakkının güvencede olmasına yönelik mevcut durumun ve ihtiyaçların tespiti için kamuoyuyla paylaşılan verileri derleyip eğitim izleme göstergelerine dönüştürmektir. EİR 2024’te temel göstergeler, eğitim hakkının güvence altına alınmasıyla ilişkili üç başlık altında değerlendiriliyor:

Tüm çocukların örgün eğitim kurumlarına kayıtlı olması ve nitelikli eğitime adil erişimin sağlanması

Tüm çocukların ihtiyaçlarına cevap veren nitelikli ve kapsayıcı eğitim ortamlarının kurulması

Tüm çocukların temel becerilere sahip olması ve öğrenme yoksulluğunun önüne geçilmesi

Eğitim Dışındaki Çocuklar

Grafik: Yaşa Göre Zorunlu Eğitimin Dışında Kalan Çocuk Oranı

2023-24 eğitim-öğretim yılında, zorunlu eğitim çağında olan Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı çocukların %3,9’u, yani yaklaşık 612 bin 814 çocuk eğitim dışındadır. Bu çocukların %53,6’sı oğlan, %46,4’ü kız çocuktur. Eğitim dışındaki çocukların sayısına yaş gruplarına göre bakıldığında, en büyük grup %73,9’la 14-17 yaş aralığındadır.

Türkiye genelindeki durumu gösteren yaşa göre net okullulaşma oranları, eğitim dışında çocuklara yönelik müdahaleler tasarlanırken 15-17 yaş grubuna odaklanılması gerektiğini ortaya koyuyor. Bu grubun illere göre nasıl dağıldığını incelemek, yerel müdahalelerin tasarlanması için önemlidir. 15-17 yaş grubunda eğitim dışındaki çocuk oranının en yüksek olduğu il %35,6 ile Muş’tur. Ağrı (%32,4) ve Gümüşhane’de (%28,7) de 15-17 yaş grubundaki neredeyse her üç çocuktan biri eğitim dışındadır. Genel olarak bakıldığında 15-17 yaş grubunda eğitim dışındaki öğrenci sorununun Orta Doğu Anadolu ve Güneydoğu Anadolu’da yoğunlaştığı görülüyor.

Grafik: İllere Göre 15-17 Yaş Grubunda Eğitim Dışındaki Çocuk Oranı, 2023-24

Grafik: Kız Çocukların Yaşa Göre Net Okullulaşma Oranları

Okulda olmayan kız çocuklar Çocuk Yaşta Erken ve Zorla Evlilik (ÇYEZE) riski altındadır. Bu riskin ergenlikle birlikte arttığı da düşünüldüğünde, belirli yaş gruplarındaki kız çocukların yaşa göre net okullulaşma oranlarının izlenmesi, ÇYEZE riskinin hangi illerde daha yüksek olduğu konusunda fikir verebilir. Muş’ta hem 17 hem de 16 yaşındaki her üç kız çocuktan birinin eğitim dışında olduğu görülüyor. Siirt, Bitlis ve Ağrı’da da 17 yaşındaki her üç kız çocuktan biri eğitim dışındadır. ÇYEZE ile mücadele kapsamında bu illerin yakından izlenmesi önemlidir.

Okula kayıtlı olmak, çocukların nitelikli eğitime eriştiği anlamına gelmiyor. Nitelikli eğitim hakkının izlenmesi, sadece okullulaşma oranlarıyla sınırlı kalmamalı; bunun yanı sıra devamsızlık, sınıf tekrarı ve okul terki göstergeleriyle de izlenmelidir. Bu göstergelerin takip edilmesi, nitelikli eğitim hakkının gerçekleşip gerçekleşmediğini ve eğitime erişimin gerçekten sağlanıp sağlanmadığını değerlendirmek açısından kritiktir.

Erken Çocukluk Eğitimi

Erken çocukluk eğitimi (EÇE); çocuğun iyi olma hâli, eğitimde fırsat eşitliği ve akademik kazanımlar açısından kritik olmasına rağmen, Türkiye’de hâlâ zorunlu ve ücretsiz eğitim kapsamında değildir. Ekim 2023’te yapılan değişiklikle, çocukların okulda geçirdikleri süredeki temel ihtiyaçlarını, öz bakım süreçlerini ve eğitim programının uygulanmasını desteklemek amacıyla resmi okulöncesi eğitim kurumlarının katkı payı almasına izin verildi. Bununla bağlantılı olarak, 2023-24’te okulöncesi eğitimdeki öğrenci sayısı 2 milyon 55 bin 350’den 1 milyon 954 bin 202’e düştü.

Grafik: Okulöncesi Eğitimde Toplam Öğrenci Sayısı ve Net Okullulaşma Oranları

Tüm Çocukların Temel Becerilere Sahip Olması

Lise mezunlarının yükseköğretime ve/ya istihdama katılımı göstergeleri de temel becerilere yönelik çıkarım yapmada kullanılabilir. Bu çerçevede son iki yılın Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) yerleşme sonuçları incelendiğinde, son sınıf düzeyinde başvuran her üç öğrenciden birinin yerleşebildiği görülüyor. Son sınıf düzeyinde başvuranlardan bir yükseköğretim kurumuna yerleşenlerin oranı YKS 2022’de %30,1, YKS 2023’te ise %32,3’tür. YKS 2023’e giren ve başvuru yapan sosyal bilimler lisesi öğrencilerinin %67,3’ü bir yükseköğretim kurumuna yerleşti. Yerleşme oranı en düşük program türü ise %21,3 ile meslek liseleri ve teknik liselerdir. Bu durum, her beş meslek lisesi ve teknik lise öğrencisinden birinin yükseköğretim kurumuna yerleşebildiği anlamına geliyor.

Grafik: YKS’ye Son Sınıf Düzeyinde Başvuranların Bir Yükseköğretim Kurumuna Yerleşme Oranları

Ne Eğitimde Ne İstihdamda (NEET) Olan Gençler

Türkiye’de 18-24 yaş grubundaki neredeyse her üç gençten biri (%29,0) NEET iken AB ortalamasında bu oran sekizde birdir (%12,1). Aslında 18-24 yaş grubu NEET erkeklerin oranları karşılaştırıldığında Türkiye’nin oranı AB ortalamasını yakalayabiliyor: 2023 verilerine göre Türkiye’de oran %19,4, AB ortalaması ise %12,3’dir. Farkın toplam oranlarda çok daha yüksek olmasının nedeni ise Türkiye’de 18-24 yaş NEET kadınların oranının çok yüksek olmasıdır. AB ortalaması %12,0 iken Türkiye’de 18-24 yaş NEET kadınların oranı %39,1’dir. Kadınların NEET oranlarının yüksekliği, eğitim sonrası işgücü piyasasına katılımlarını destekleyecek mekanizmaların eksikliğine, toplumsal cinsiyet rollerine dayalı baskılara ve yeterli eğitim olanaklarının sağlanmamasına işaret edebilir.

Grafik: Doğum Yerlerine Göre 18-24 Yaş Grubu NEET Gençlerin Oranı (%)

Eğitimde Yönetişim

MEB Stratejik Planı’nda Misyon, Vizyon ve Temel Değerler

2024-2028 Millî Eğitim Bakanlığı Stratejik Planı, önceki dönemlerde ele alınan temaları büyük ölçüde korurken planın misyon, vizyon ve temel ilkelerinde değişikliğe gidilmesi dikkat çekiyor. 2019-2023 Stratejik Planı’nda misyon, “öğrenmeyi bir yaşam tarzı hâline getiren, sağlıklı ve mutlu bireylerin yetişmesine ortam ve imkân sağlamak” üzerinden tanımlanıyor ve eğitimin bir birey olarak çocuğa katacakları üzerinde duruluyordu. 2024-2028 Stratejik Planı’nda ise çocuğun gelişiminin desteklenmesi misyonu korunmasına rağmen, ülkenin manevi beklentilerinin ve maddi ihtiyaçlarının karşılanması gerekliliği de belgeye ekleniyor ve bir önceki planın misyonlarından uzaklaştığı görülüyor.

Millî Eğitim Bakanlığı 2024-2028 Stratejik Planı’nda vizyon ve temel değerlerin de değiştiğini vurgulamak gerekiyor. 2019-2023 Stratejik Planı’nda “hayata hazır, sağlıklı ve mutlu bireyler” yetiştiren bir eğitim sistemi vizyon olarak belirlenirken yeni planda “Türkiye Yüzyılı’nı inşa edecek nesiller” yetiştirecek bir eğitim sistemi hedefleniyor. Temel değerler açısından, önceki planda yer alan insan hakları, demokrasi, bilimsel düşünce, yenilikçilik ve meslek etiği gibi ilkeler yeni planda yer almazken bunların yerine fırsat eşitliği, din, ahlak ve değerler bağlılığı, hukuk ve adalet ile vatanseverlik gibi yeni değerler eklendi. Buna ek olarak, “millî, manevi ve kültürel değerler”le ilgili vurgunun, öğrenme materyallerinin ve eğitim süreçlerinin ihtiyaç ve stratejileri arasında her kademede ve okul türünde tekrar edildiği de gözlemleniyor.

Öğretmenler

Küresel Öğretmenlik Krizi

Öğretmenlik mesleğinin çekiciliği her yıl giderek azalıyor ve eğitim sistemleri adayları öğretmenlik mesleğine çekmekte ve meslekte tutmakta zorluk yaşıyor; tüm dünyada öğretmenler mesleği bırakıyor.

Küresel veriler 2022’de ilkokul öğretmeni işgücünde azalma oranının %9,06, ortaokul içinse %5,71 olduğunu gösteriyor. Öğretmenlere İlişkin Küresel Rapor’a göre öğretmen açığının önü alınamazsa, 10 ülkeden yalnızca dördünde 2030’da tüm çocukların ilkokula gitme ve mezun olma hedefini gerçekleştirebilecek sayıda öğretmen olacak.

Türkiye öğretmen işgücünde azalmayı sorun olarak yaşamayan sayılı ülkelerdendir; Türkiye’de öğretmen işgücünde azalma oranının %2-2,4 civarında olduğunu gösteriyor. İstihdam verileri Türkiye’de öğretmenlerin meslekte kalmayı tercih ettiğine işaret ediyor.

Türkiye'de Öğretmenler

Öğretmen işgücünde azalma yaşanmaması, öğretmen açığı olmadığı anlamına gelmez; bu ayrımın vurgulanması önemlidir. Türk Eğitim-Sen’e göre 2024’te 69 il valiliğinden gelen veriler norm kadro açığının 91 bin 484 olduğunu gösteriyor. MEB tarafından yapılan sözlü bir açıklamada ise 2024’te norm fazlası öğretmen sayısının 104 binden fazla, öğretmen açığının ise 60 bin olduğu belirtildi.

Yeterli öğretmen bulunmayan branşlar için geçici bir çözüm olarak getirilen ücretli öğretmenlik istihdamı, gelinen noktada Türkiye’de eğitim sisteminin öğretmen talebinin giderilmesinde temel bir mekanizmadır. Ücretli öğretmen sayısı Türk Eğitim-Sen’in araştırmasına göre 2023-24’te 71 ilde toplam 66 bin 780’di.

Öğretmen maaşları, öğretmenlerin ekonomik durumunun belirleyici olmasının yanında bir ülkede kaynakların aktarımında öğretmenlerin önceliklendirilme durumunun da yansımasıdır. Türkiye’de çalışılan kademe ve deneyim süresi öğretmen maaşları açısından önemli bir fark yaratmıyor. Dolayısıyla, öğretmenlerin mesleğe başlama maaşlarıyla alabilecekleri en yüksek maaş arasında çok az fark bulunuyor. Türkiye’de mesleğe MEB kadrolarında yeni başlayan bir öğretmen ile o kademede mümkün olan en yüksek maaşı alan bir öğretmenin maaşları arasındaki fark her kademede (ilkokul, ortaokul ve ortaöğretim) %9’dur (OECD Ortalaması %64-65).

Grafik: Ortaöğretimde Mesleğe Yeni Başlayan Öğretmenle Mümkün olan En Yüksek Maaş Alan Öğretmenin Maaşları Arasındaki Fark (%)

Öğretmenlerin mesleklerine duydukları ilgi ve öğretmeye duydukları motivasyon hayati önem taşıyor. Bu nedenle gerek resmi okullarda gerekse özel öğretim kurumlarında çalışan öğretmenlerin iyi olma hâllerinin desteklenmesi; bu amaçla maddi ve maddi olmayan kaynaklarının çoğaltılmasının ve mesleki tatminlerinin sağlanmasının eğitim politikalarının önceliği olması gerektiği açıktır.

Ekonomik Kriz ve Eğitim

Çalışan Çocuklar ve Ev İçi Emek

2023’te 15-17 yaş grubundaki kızların işgücüne katılım oranı %11,5’ken, oğlanlarda aynı yaş grubundaki oran %32,2’dir. 14-17 yaş grubundaki kız çocukların oğlanlara kıyasla neredeyse benzer oranlarda eğitim dışında olduğu, ancak işgücüne oğlanlara kıyasla daha düşük oranlarda katıldığı düşünüldüğünde, kız çocukların nerede olduğu ve neden eğitim dışına çıktığı önemli bir sorudur. Türkiye Çocuk Araştırması 2022’ye göre, kız çocuklar; bulaşık yıkamak, ev temizlemek, yemek pişirmek, çocuklara bakmak ve çamaşır yıkamak gibi sadece ev içinde gerçekleşen ve bu nedenle “görünmez emek” olarak adlandırılan ve işgücü istatistiklerinde yer almayan faaliyetlerle daha çok meşguller.

Eğitim Harcamaları

Türkiye’de eğitim harcamalarının önemli bir bölümü kamu kaynakları tarafından finanse edilse de, hanehalkı eğitim harcamalarının tüm eğitim harcamalarına oranı sıralamasında Türkiye, OECD ülkeleri arasında Kolombiya ve Şili’nin ardından %15’le Macaristan’la birlikte üçüncü sıradadır. Türkiye’de bireysel eğitim harcamaları gelire göre %20’lik gruplara göre değerlendirildiğinde, en düşük yüzde %20’lik gelir kesiminde yer alanlar tüm hanehalkı eğitim harcamalarının yalnızca %1,5’ini gerçekleştirirken orta sınıf olarak adlandırılan ve üçüncü %20’lik kesimde yer alan haneler tüm harcamaların %11,3’ünü, en üst %20’lik dilimde yer alan haneler ise tüm eğitim harcamalarının %63,1’ini yapıyor.

Eğitim seviyesinin kuşaklararası aktarımı oldukça yüksek seviyededir. Örneğin, kendisi 14 yaşındayken annesi üniversite mezunu olanların %83,5’i de üniversite mezunuyken, %13,7’si ortaöğretim mezunu ve %2,7’si ortaöğretim ve altı kademelerden mezundur. Kendisi 14 yaşındayken annesi ortaöğretim altı mezuniyet derecesine sahip kişilerde ise üniversite mezuniyeti %21,9, ortaöğretim mezuniyeti %21,9 ve ortaöğretim altı mezuniyet oranı ise %56,3’tür.

Eğitime Karşı İsteksizlik

Gerek ortaöğretim gerekse üniversite eğitiminden ayrılan öğrenci sayısı her geçen yıl artıyor. Eğitime karşı isteksizlik, eğitim için gerekli masraflarda görülen artış ve eğitimin sağlayabileceği kazanımlarda yaşanan düşüş bu artışın arkasındaki önemli nedenler olarak dikkat çekiyor. 2002-2015 yılları arasında üniversite mezunlarının ortalama maaşı asgari ücretin iki buçuk katıyla üç buçuk katı arasında değişiyordu. Ancak, 2016 itibarıyla başlayan sert düşüş eğilimiyle birlikte 2022’de üniversite mezunlarının ortalama geliri asgari ücretin bir buçuk katına kadar geriledi.

Eğitim dışına çıkan öğrenci sayısının azaltılması için var olan sosyal politika uygulamalarında güncellemelere ihtiyaç var; ücretsiz ve sağlıklı okul yemeği bu konuda öne çıkan uygulamalar arasında. Gerek eğitim çıktıları gerekse eğitim ortamlarının niteliğinde bölgeler arasında önemli farklar var; dezavantajlı bölgelerde yer alan okulların önceliklendirilmesi, her çocuğun nitelikli eğitime erişimi için gereklidir. Tüm eğitim paydaşlarının iyi olma hâllerinin önceliklendirilmesi, tüm paydaşların karar alma süreçlerine katılımının sağlanması ve süreçlerin şeffaf bir şekilde yürütülmesi, krizlere karşı dayanıklı ve kapsayıcı bir eğitim sistemi için elzemdir.

ERG Sözlük

Bütünsel Okul Yaklaşımı

Bir okul topluluğunun (öğrenciler, öğretmenler, okul yöneticileri, destek personelleri, veliler ve diğer dış paydaşlar vb.) ihtiyaçlarının yalnızca öğrenme programları kapsamında değil, tüm okul ve öğrenme ortamıyla birlikte ele alınmasını amaç edinen bir stratejidir. Bu strateji okul topluluğu içinde ve topluluğun katkılarıyla, öğrencilerin öğrenimini, davranışını ve refahını iyileştirmek için yapılan kolektif çabayı amaçlar.

Kaynak:

- https://unevoc.unesco.org/home/TVETipedia+Glossary/lang=en/show=term/term=Whole+school+approach

Örgün Eğitim

Belirli yaş grubundaki ve aynı seviyedeki bireylere, amaca göre hazırlanmış programlarla, okul çatısı altında düzenli olarak yapılan eğitimdir.

Kaynak:

- MEB, 2024.

Sosyal Kapsayıcılık Endeksi

"Sosyal kapsayıcılık endeksi, sosyoekonomik arka plana göre öğrencilerin okullar arasında homojen dağılıp dağılmadıklarını anlamaya yardımcı olur. 0-100 aralığında bir değerlendirme aralığına sahip olan sosyal kapsayıcılık endeksinde de, 100’e yakın sonuçlar okulların çeşitli sosyoekonomik arka plana sahip öğrencilerden oluştuğunu gösterirken 0’a yakınsayan sonuçlar okulların benzer sosyoekonomik arka plana sahip öğrencilerden oluştuğunu ortaya koyar."

Kaynak:

- https://www.egitimreformugirisimi.org/wp-content/uploads/2024/09/gelecegin-dunyasina-hazirlanirken-egitime-bakis.pdf

Zorunlu Eğitim

Devlet tarafından belirlenen süre boyunca çocukların eğitim almasının zorunlu olduğu süreyi ifade eder. Türkiye'de zorunlu eğitimin süresi, 2012 yılında kabul edilen 4+4+4 eğitim sistemi ile birlikte, 12 yıl olarak belirlendi. Bu çerçevede 6-17 yaş grubu çocuklar zorunlu eğitim çağındadır. Öğrenciler, 22 yaşına kadar örgün ortaöğretim kurumlarında eğitimlerine devam edebilir. Zorunlu eğitim çerçevesinde, veliler çocukları zorunlu eğitime göndermekle yükümlüdür. Bu sorumluluk yerine getirilmedinde idari para cezası uygulanır.

Kaynak:

- https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.1739.pdf

Eğitim İzleme Raporu 2023

Eğitim Reformu Girişimi — Thu, 23 Nov 2023 18:51:29 +0000

Eğitim İzleme Göstergeleri 2022-23

Krizler Çağında Eğitim

ERG Sözlük

eğitim izleme raporları

EİR 2023’te bir yandan eğitim alanında son bir yılda tanık olduğumuz gelişmeler değerlendirilirken bir yandan da “krizler karşısında eğitim” konusu hak temelli bir yaklaşımla izlenmeye çalışılıyor.

Kriz dönemlerinde geçmişteki benzer süreçleri değerlendirmek, yapılanları kaydetmek ve izlemek önemlidir. EİR 2023 buradan yola çıkarak COVID-19’un uzun dönemli etkilerini, depremle yaşananları ve içinde bulunduğumuz iklim krizini eğitimi merkeze koyarak değerlendiriyor.

Bu yayına şu şekilde referans veriniz: Gencer, E. G., Korlu, Ö., Kesbiç, K., Akay S. S., Kotan, H. ve Arık, B.M. (2023). Eğitim izleme raporu 2023. Eğitim Reformu Girişimi. https://www.egitimreformugirisimi.org/wp-content/uploads/2023/12/EgitimIzlemeRaporu2023.pdf

Eğitim İzleme Göstergeleri 2022-23

Eğitim izleme göstergeleri, eğitimdeki gelişmelerin değerlendirilmesi, ihtiyaçların tespit edilmesi ve bunlar doğrultusunda politikalar üretilirken kaynakların etkili ve verimli şekilde kullanılması için gereklidir. ERG de 2008’den beri yayımladığı Eğitim İzleme Raporları’nda çeşitli kaynaklardan derlediği nicel verileri eğitim izleme göstergelerine dönüştürüyor. Acil durum ve krizlerde bilgi, ihtiyaçları karşılamak için gerekli olduğu kadar bir ihtiyaç olarak da öne çıkıyor. Bu dönemlerde durumla ilgili düzenli bilgi almak, bu bilgiyi işleyerek müdahale programlarına dönüştürmek ve geliştirilen müdahalelerin etkisini değerlendirmek için eğitim izleme faaliyetleri ve göstergeleri en başından acil durum veya krize müdahalenin bir parçası olmalıdır.

İlk bölümde yer alan göstergeler, altı ayrı başlıkta değerlendiriliyor: Eğitimde yönetişim, eğitimin finansmanı, öğrenciler ve eğitime erişim, eğitimin içeriği, eğitim ortamları, öğretmenler ve eğitimin çıktıları. Bu başlıklar altındaki göstergelerin belirlenmesinde beş ölçütten yararlanıldı:

Önem:

Göstergeler, hedeflerin anahtar politika temalarını (eşitlik, adalet, erişim vb.) yansıtmalıdır.

Uyumluluk:

Göstergeler tüm ortamlarda tutarlı ve hedeflerle uyumlu olmalıdır.

Uygulanabilirlik:

Etkili izleme, çoğu ülkede benzer bir şekilde düzenli veri toplamayı gerektirir. Veri toplama, uygulanabilir ve maliyet etkin olmalıdır.

İletilebilirlik:

Seçilen göstergeler açık olmalı, şeffaf raporlamayı ve ilerlemeyi etkili bir şekilde iletmeyi teşvik etmelidir.

Yorumlanabilirlik:

Göstergelerin anlamını ve zamanla olan değişiklikleri anlaması kolay olmalıdır.

Eğitimde yönetişimin bütünsel bir çerçevede izlenebilmesi için belge paylaşımının yanı sıra karar alma süreçlerine diyalog, istişare ve ortaklık düzeylerinde katılımın da elzem olduğunun altının çizilmesi gerekiyor.

Toplam eğitim bütçesinin ve MEB bütçesinin merkezi yönetim bütçesi ve gayri safi yurtiçi hasıla (GSYH) içindeki oranı bütçedeki değişimin izlenmesi ve ayrılan kaynaklar boyutuyla kamu politikalarında eğitim hizmetlerinin ağırlığının ölçülmesi için önemlidir.

TOPLAM EĞİTİM BÜTÇESİNİN VE MEB BÜTÇESİNİN YILLAR İÇİNDEKİ DEĞİŞİMİ

Kaynak: MEB (2023a) verileri kullanılarak ERG tarafından hesaplandı.

Her ne kadar Türkiye’de eğitim hizmetlerinin finansmanı ağırlıklı olarak kamu idaresi tarafından karşılansa da eğitim harcamalarında hanehalkının payının izlenmesi eşitlik, adalet ve kapsayıcılık ilkeleri açısından önemlidir.

KADEMELERE GÖRE HANEHALKI EĞİTİM HARCAMALARININ TOPLAM HARCAMALAR İÇİNDEKİ PAYI

Kaynak: TÜİK (2022, 7 Aralık) verileri kullanılarak ERG tarafından hesaplandı.

YAŞA GÖRE EĞİTİMDE VE EĞİTİM DIŞINDA OLAN ÖĞRENCİLERİN ORANI, 2022-23

Kaynak: MEB (2023a) verileri kullanılarak ERG tarafından hesaplandı.
Açıklama: ‘’Eğitimde”’ oranı yaşa göre net okullulaşma oranıdır. “Eğitim dışında’’ oranı ise yaşa göre net okullulaşma oranı 100’den çıkarılarak hesaplandı.

Okullulaşma ortalamalarındaki artışlar önemli olmakla birlikte, değerlendirmelerin yalnızca artış üzerinden yapılması okulöncesi eğitime erişimdeki eşitsizliklerin görmezden gelinmesine sebep olabiliyor. Örneğin, tüm bölgelerde artış görülmesine karşın bölgeler arasında farklar devam ediyor. 2022-23 eğitim-öğretim yılında zorunlu eğitim çağındaki yaklaşık 442 bin 643 çocuk eğitimin dışındaydı.⁴ Bu çocukların %49,9’u oğlan, %50,1’i kız çocuktur.

Tüm okullulaşma verileri okula kayıt durumu temel alınarak hesaplanıyor. Çocuğun okula kayıt olması, tek başına ne okula devam ettiğini ne de nitelikli eğitim hakkının gerçekleştiğini gösteriyor; okullulaşma oranlarının farklı göstergelerle desteklenmesi gerekiyor. Bu noktada devamsızlık, sınıf tekrarı, okul terki ve eğitimden erken ayrılma gibi alanlarda da göstergelerin izlenmesi önemlidir. Bu şekilde nitelikli eğitime erişimin artmasına yönelik daha etkili müdahale programları geliştirilebilir.

Kaynak: 2019 yılı verisi MEB SGB, 2020’den, 2020 yılı verisi MEB SGB, 2021’den, 2023 verileri ise TCCB SBB, 2023’ten alındı. 2023 yılı verileri yıl sonu gerçekleşme tahminidir.

* 2023 verileri ilköğretim ve ortaöğretim için paylaşıldı, kademe ve okul türü ayrımına yer verilmedi.

Kaynak: 2019 yılı verisi MEB SGB (2020)’den, 2021 ve 2022 verileri MEB (2022a)’den ve 2023 verileri ise MEB (2023b)’den alındı. 2023 yılı verileri yıl sonu gerçekleşme tahminidir.

Son 30 yıldır dünyada ve Türkiye’de yürütülen çalışmalarla kız çocukların eğitime erişimi noktasında önemli adımlar atıldı. Bu adımların sonucunda, kız çocukların nitelikli eğitime erişiminde somut iyileşmeler görüldü. Bunlar cinsiyet oranı ve okullulaşma oranı gibi göstergeler üzerinden izlenebilir. Yaşa göre okullulaşma oranı üzerinden yapılan hesaplamalar 2022-23 eğitim-öğretim yılında zorunlu eğitim çağındaki yaklaşık 221 bin 739 kız çocuğun eğitim dışında olduğuna işaret ediyor.

ORTAÖĞRETİMDE CİNSİYET VE BÖLGELER AYRIMINDA NET OKULLULAŞMA ORANLARI, 2022-23

Kaynak: MEB, 2023a.

Millî Eğitim İstatistikleri, Örgün Eğitim 2022-23’e göre, açıköğretim ortaokuluna giden öğrencilerin tüm öğrencilere oranı bir önceki yıl 3,2 iken bu sene bu oran 6,1’e yükseldi. Tüm yaş gruplarında açıköğretim liselerine kayıtlı öğrenci sayısı ise 2 milyon 9 bin 480’dir. Bu sayı önceki yıl 1 milyon 566 bin 255’ti. %28,3 oranındaki bu artış, salgın sonrası tamamen yüz yüze eğitime geçilmesiyle ilgili olabilir. Açıköğretimde artan öğrenci sayısının nedeninin tespit edilebilmesi için yaşa göre ayrıştırılmış veriye ihtiyaç vardır.

Öğretmenlere ilişkin göstergeler incelendiğinde bunların öğretmen sayıları, maaşları, öğretmen ihtiyacı gibi alanlarla sınırlı kaldığı görülüyor. Uluslararası Öğretme ve Öğrenme Araştırması (TALIS) ve Uluslararası Öğrenci Değerlendirme Programı (PISA) gibi uluslararası değerlendirmelerde öğretmenlere ve okul yöneticilerine uygulanan anketler dışında öğretmenlerin eğitim sistemine ilişkin görüşlerini ve ihtiyaçlarını düzenli olarak toplayan ve bunları analiz eden çalışmalar bulunmuyor. Öğretmen politikaları alanında daha fazla gösterge oluşturulabilmesi için öğretmenlere dair önemli görülen her alanda düzenli veri toplanarak çalışmaların yapılması, bu çalışmalar için kaynak yaratılması gerekiyor.

Anayasa Mahkemesi 13 Temmuz 2023 tarihinde Öğretmenlik Meslek Kanunu’nun bazı maddelerinin iptaline karar verdi. İptal edilen maddeler arasında öğretmenlik kariyer basamaklarıyla ilgili düzenlemeler de bulunuyor. Gerekçeli karara göre ÖMK’da öğretmenlik kariyer basamaklarında ilerlemenin koşulları açık ve net olarak düzenlenmiyor ve kariyer basamaklarında ilerlemeye ilişkin usul ve esasların yönetmelikle değil kanunla belirlenmesi gerekiyor. Bu durum uygulamayla ilgili boşluk oluşturduğundan iptal olan maddelerle ilgili yeni bir kanunun ivedilikle TBMM’den geçmesi öğretmenlerin kariyer planlaması ve süreç içinde hak kayıpları yaşanmaması için kritiktir.

Eğitimin çıktıları, nitelikli eğitim hakkı çerçevesinde bir çocuğun eğitim sonrası hayatına ilişkin her şeyi ve eğitim sistemin bunlarla ilişkisini kapsayabilir. Genellikle akademik başarı ve istihdama katılımla sınırlandırılsa da nitelikli eğitimin çıktıları sağlıklı yaşamdan aktif yurttaşlığa, sosyal ve duygusal becerilerden duygusal ve finansal bağımsızlığa kadar pek çok alanda görülebilir. Tüm bu çıktıların, eğitimde yönetişim, eğitimin finansmanı, eğitime erişim, eğitim ortamları, eğitimin içeriği, öğretmenler gibi alanlarla doğrudan ya da dolaylı bağlantıları vardır.

Türkiye PIRLS 2021’e katılan OECD ülkeleri arasında temel altı düzeydeki öğrenci oranının en yüksek olduğu yerdir.

PIRLS 2021 TEMEL ALTI DÜZEYDEKİ ÖĞRENCİ ORANI (%)

Kaynak: Mullis vd. (2023) verileri kullanılarak ERG tarafından hesaplandı.

Türkiye’nin uluslararası ortalamayı yakalayabilmesi için özellikle temel altı ve temel seviyedeki öğrencilere yönelik müdahale programlarına ihtiyacı var.

PIRLS 2021 YETERLİLİK DÜZEYLERİNE ÖĞRENCİLERİN DAĞILIMI

Kaynak: Mullis vd. (2023) verileri kullanılarak ERG tarafından hesaplandı.

Krizler Çağında Eğitim

Eğitim, istikrar dönemlerinde de kriz dönemlerinde de çocukların en temel haklarıdır. İklim ve biyolojik çeşitlilik krizleri, teknolojik ilerlemeler, demokratik değerlerin erozyona uğraması, kutuplaşma, kamu kurumlarına güvensizlik, nefret söyleminde artış, savaşlar, mevcut eğitim sistemlerinin başarısızlığı tartışmalarını güçlendiriyor. Eğitimde dönüşüm ihtiyacının kaçınılmaz olduğu hem uluslararası kurumlar hem de ulusal örgütler tarafından bir süredir daha sık dile getiriliyor. Bu dönüşüm için öncelikle mevcut durumun iyi anlaşılması gerekiyor. Raporun bu bölümünde, Türkiye’nin karşı karşıya kaldığı, COVID-19 salgını, Kahramanmaraş merkezli depremler, iklim krizinin etkisiyle afete dönüşen seller, yangınlar ve sıcak hava dalgaları gibi krizlerin eğitime etkileri değerlendiriliyor.

UNICEF, COVID-19 salgınının “[kurumun] 75 yıllık tarihinde çocukları etkileyen en büyük kriz olma” özelliği taşıdığını açıklarken, Dünya Bankası 2020 ve 2021 yıllarını “daha önce hiç yaşanmamış bir çocukluk deneyimi” ve “21. yüzyılın en kötü eğitim ve öğretim krizi” olarak tanımladı. Development Analytics’in raporunda, devlet okullarında okuyan öğrencilerin tüm konu alanlarındaki öğrenme kayıplarının, özel okullarda okuyan öğrencilere oranla iki kat daha yüksek olacağı tahmini de yer alıyor. Ayrıca, salgın öncesinde daha düşük puan alan öğrencilerin ortalamada daha çok öğrenme kaybı yaşayacağı ve dolayısıyla öğrenci puanları arasındaki eşitsizliğin artacağı da belirtiliyor. Teknolojik ve mekansal imkânlar ile bakımverenlerin verebildiği destek seviyelerindeki farklılıklar öğrencilerin salgın sürecinde aldıkları eğitimin niteliğini etkiledi.

2015’te gerçekleşen Birleşmiş Milletler Afet Risklerinin Azaltılması III. Dünya Konferansı’nda kabul edilen Sendai Afet Risk Azaltma Çerçevesi’nde belirtildiği üzere, “öncekinden daha iyisini inşa etmek” için “yeni oluşturulacak ve mevcut kritik altyapının afet sırasında ve sonrasında sağlam, etkin ve işler hâlde kalmasının sağlanmasını temin etmek ve hayat kurtarıcı faaliyetler ile temel hizmetleri sağlamak amacıyla direncini arttırmak” elzemdir.

ILO ve UNICEF, 2020 yılında çocuk yoksulluğunda ani ve ilk defa görülen bir küresel artış yaşandığına dikkat çekiyor. Salgının etkisiyle derinleşen çocuk yoksulluğunun kız ve oğlan çocuklar üzerinde etkisi farklılaşıyor. Özellikle 12 yaş üstündeki ve ergenlik dönemindeki kız çocukların eğitime devamları dışında kişisel güvenliklerinin, bedensel özerkliklerinin, sağlıklarının, akran desteğine erişimlerinin ve sosyal bağlantılarının olumsuz yönde etkilendiği birçok uluslararası kuruluş tarafından raporlanıyor.

Salgın döneminde ruh sağlığının kamusal hizmetlerle korunması ve ilgili hizmetlere herkesin erişebilmesi önem kazandı. Bu dönemde okullarda sunulan psikososyal destek hizmetlerinin önemi belirginleşti.

DEPREMLERDEN ETKİLENEN SEÇİLİ İLLERDE DERSLİKLERİN DURUMU

Kaynak: MEB (2023, 17 Haziran), MEB (2023a, 22 Haziran), MEB (2023b, 22 Haziran), MEB (2023, 23 Haziran) ve MEB (2023, 2 Kasım) haberlerinde paylaşılan verilerden derlendi.

Kahramanmaraş merkezli depremlerin çocuklar ve eğitim üzerinde etkileri akut dönemde oldukça yoğundu. Birçok okul yıkıldı veya kullanılamaz hâle geldi. Öğrenciler, veliler ve öğretmenler barınma sorunuyla karşı karşıya kaldılar. Yoğun biçimde psikolojik ilk yardım desteğine ihtiyaç duyuldu. Ayrıca, çok sayıda insan farklı illere göç etti.

Salgın ve depremin yanı sıra iklim ve biyolojik çeşitlilik krizlerinin etkileri sonucunda oluşan çeşitli afetler de eğitimi etkilemeye başladı. Bilim insanlarının ve uluslararası kuruluşların yaptıkları projeksiyonlar, krizlerin eğitim hakkına ve çocuk haklarına olan etkilerinin giderek artacağına işaret ediyor. UNICEF’in 2021 yılında yayımladığı İklim Krizi Bir Çocuk Hakları Krizidir: Çocukların İklim Risk Endeksinin Tanıtımı raporuna göre dünya genelinde 820 milyon çocuk sıcak hava dalgalarına yüksek derecede maruz kaldı, 330 milyon çocuk meydana gelen nehir taşkınlarından etkilendi.

Türkiye, giderek artan olağanüstü hava olayları, şiddetli yağışlar, seller ve orman yangınlarının yol açtığı krizlerin etkilerini yoğun bir şekilde hissediyor. Yaşanan krizlerin, başka krizleri de tetikliyor olması ise afetlere karşı insan hakları temelli bir bakışı gerekli kılıyor. Gerekli önlemlerin zamanında alınarak risk faktörlerinin ortadan kaldırılması bir insan hakkıdır. Bu noktada, iklim değişikliği ve afetler konusunda eğitim sistemini güçlendirmek ve daha kapsayıcı hâle getirmek, bu sorunlarla başa çıkmak için önemli bir adım olacaktır.

Süregelen çoklu krizleri ele almak için kapsamlı, özgün, uzun vadeli, çok disiplinli ve çocuğun iyi olma hâlini merkeze alan eğitim politikaları oluşturulması gerekiyor. Bu bakımdan, bölgesel siyasi, çevresel ve sosyal bağlamları, sivil toplumu, yerelin bilgisi ve deneyimini ve bilimselliği gözeten, özelleştirilmiş stratejilerin geliştirilmesi elzemdir.

ERG Sözlük

Afet

Toplumun tamamı veya belli kesimleri için fiziksel, ekonomik ve sosyal kayıplar doğuran, normal hayatı ve insan faaliyetlerini durduran veya kesintiye uğratan, etkilenen toplumun baş etme kapasitesinin yeterli olmadığı doğa, teknoloji veya insan kaynaklı olaydır.
Yani afet, bir olayın kendisi değil, doğurduğu sonuçtur.

Kaynak: https://hudoto.com/uploads/0/1695311894.pdf

Cinsiyet Oranı

Belirli bir öğretim yılında ilgili öğretim türünün kız çocuk brüt okullaşma oranının, aynı öğretim yılında ilgili öğretim türünün erkek çocuk brüt okullaşma oranına olan göreli büyüklüğünü gösterir.

Kaynak:
https://sgb.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2023_09/29151106_meb_istatistikleri_orgun_egitim_2022_2023.pdf

Erişilebilirlik

Binaların, açık alanların, ulaşım ve bilgilendirme hizmetleri ile bilgi ve iletişim teknolojisinin, engelliler tarafından güvenli ve bağımsız olarak ulaşılabilir ve kullanılabilir olması.

Kaynak:
https://www.aile.gov.tr/sss/engelli-ve-yasli-hizmetleri-genel-mudurlugu/erisilebilirlik/

Evrensel Tasarım

Ürünlerin, çevrenin, programların ve hizmetlerin özel bir ek tasarıma veya düzenlemeye gerek duyulmaksızın, mümkün olduğunca herkes tarafından kullanılabilecek şekilde tasarlanması.

Kaynak: https://universaldesign.ie/What-is-Universal-Design/

İyi Yönetişim İlkeleri

Hesapverebilirlik
Tutarlılık
Sorumluluk
Adillik
Şeffaflık
Katılımcılık
Etkinlik
Yerindenlik
Hukuka bağlılık
Ölçülülük

Kaynak:
https://arge.com/kitaplar/iyi-yonetisim-el-kitabi.pdf

Makul Düzenleme

Engellilerin insan haklarını ve temel özgürlüklerini tam ve diğer bireylerle eşit şekilde kullanmasını veya bunlardan yararlanmasını sağlamak üzere belirli bir durumda ihtiyaç duyulan, ölçüsüz veya aşırı bir yük getirmeyen, gerekli ve uygun değişiklik ve düzenlemeler.

Kaynak: https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2009/07/20090714-

Öğrenme Kaybı

Genellikle eğitime ara verilmesi ya da eğitimin kesintiye uğraması nedeniyle genel veya özel bilgi ve becerilerde ya da öğrencinin akademik ilerlemesinde görülen kayıp.

Kaynak: EdGlossary (2013). Learning loss. Şubat 2021, https://www.edglossary.org/learning-loss/ , Eğitim İzleme Raporu 2020: Eğitimin Çıktıları

Öğrenme Yoksulluğu

10 yaşına geldiğinde basit bir metni okuyup anlamama durumu.

Kaynak: The World Bank (2019,15 Ekim). Learning poverty. Şubat 2021, https://www.worldbank.org/en/topic/education/brief/learning-poverty , Eğitim İzleme Raporu 2020: Eğitimin Çıktıları

Stratejik Plan

Kamu idarelerinin orta ve uzun vadeli amaçlarını, temel ilke ve politikalarını, hedef ve önceliklerini, performans göstergelerini, bunlara ulaşmak için izlenecek yöntemler ile kaynak dağılımlarını içeren planlarıdır.

Kaynak:
https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2021/04/20210422-39.pdf

Eğitim İzleme Raporu 2022

Eğitim Reformu Girişimi — Tue, 22 Nov 2022 15:54:48 +0000

Eğitim İzleme Raporu 2022, Türkiye’de eğitim sistemine dair veriye dayalı kapsamlı bir değerlendirme sunuyor. Rapor, eğitim politikalarını farklı açılardan ele alarak okulöncesi eğitimden mesleki eğitime, öğretmen politikalarından eğitime erişimde özel önlem gerektiren çocuklara kadar geniş bir çerçevede analizler içeriyor.

Bu yılın raporu, pandemi sonrası eğitimde toparlanma süreci, eğitim yatırımları, öğretmenlerin mesleki gelişimi ve eğitimde toplumsal cinsiyet eşitliği gibi konulara odaklanıyor. Özellikle, eğitim sistemindeki eşitsizliklerin azaltılması ve krizler çağında eğitimin geleceği üzerine politika önerileri sunuyor. Raporda ayrıca, mülteci çocukların eğitime erişimi, özel gereksinimli öğrencilerin karşılaştığı zorluklar ve mesleki eğitimin dönüşümü gibi kritik konular da ayrıntılı olarak ele alınıyor.

Bu yayına şu şekilde referans veriniz: Tunca, E., Kesbiç, K., Gencer, E. G, Korlu, Ö. ve Akay S. S. (2022). Eğitim izleme raporu 2022. Eğitim Reformu Girişimi. https://www.egitimreformugirisimi.org/egitim-izleme-raporu-2022/

Bu yıl EİR 2022 kapsamında, Millî Eğitim Bakanlığı’nın resmi internet sitesinde “Haberler” sayfasında yapılan paylaşımlar konularına göre etiketlendi, içerik ve sıklık analizine tabi tutuldu. Analizler sonucunda yıl boyunca en çok paylaşım yapılan üç konunun sırasıyla bakanlıkla ilgili paylaşımlar, mesleki teknik eğitim ve öğretmen politikaları olduğu görülüyor. Bunlar dışında analizde, özellikle yaz tatili döneminde, uzaktan eğitim ve proje/program alanlarına ilişkin çalışmalar öne çıktı. Bu yılın öne çıkan olayları ise şunlardır: MEB’de bakan değişikliği, Batı Karadeniz’de sel felaketi, 20. Millî Eğitim Şûrası ve Öğretmen Meslek Kanunu’nun yasalaşması.

2021-22 eğitim-öğretim yılı, COVID-19 salgını sonrasında öğrenci sayısının, dolayısıyla okullulaşma oranlarının tekrar yükselme eğilimine girdiği bir dönemdir.

Bu dönemde, okulöncesi eğitim ve ortaöğretim net okullulaşma oranlarında artış görüldü. Özel eğitim hizmetlerinden daha fazla çocuk yararlanmaya başladı. Artış hızı yavaşlamasına karşın geçici koruma altındaki çocukların okullulaşma oranları yükselmeye devam etti. Kırsaldaki çocukların eğitime erişimi için yapılan yönetmelik değişikliğiyle, bir yerleşim yerinde okul açılabilmesi için gereken öğrenci sayısı okulöncesi eğitimde beşe düşürüldü, ilkokulda ise valilik onayına bağlı olarak sayı sınırlaması tamamen kaldırıldı. Bu gelişmenin 2022-23 eğitim-öğretim yılında kırsaldaki okul ve öğrenci sayısını artırması bekleniyor.

Eğitime erişim, eğitim hakkının gerçekleşmesinin ilk adımı olduğu için öğrenci sayısındaki artış çok önemlidir. Sayısal artışın eğitimin niteliğini, çocukların ve öğretmenlerin iyi olma hâllerini ve eğitim sisteminin krizler karşısındaki dayanıklılığını geliştirecek çabalarla desteklenmesi gereklidir. Bu alanlardaki gelişmelerin izlenebilmesi için daha kapsamlı ve ayrıştırılmış veri ve bilgi paylaşılması ihtiyacı sürüyor.

Öğrenci sayısındaki artışın en yüksek olduğu kademelerin başında okulöncesi eğitim geliyor.

COVID-19 salgını sırasında net okullulaşma oranlarındaki sert düşüşün ardından bu kademedeki okullulaşma oranlarının yeniden yükselme eğilimi göstermesi olumludur. Okulöncesi eğitimdeki öğrenci sayısının önceki yıla kıyasla %53,8 ve COVID-19 salgını sebebiyle yaşanan düşüş öncesindeki son eğitim-öğretim yılı olan 2019-20’ye göre ise %15,7 arttığı görülüyor.

Öğrenci sayısındaki artışla dikkat çeken ‘’toplum temelli kurumlar’’, MEB tarafından “Diyanet İşleri Başkanlığına bağlı 4-6 yaş kurslar, belediyelerce açılan kreşler, derneklerce açılan kreşler”i kapsayacak şekilde tanımlanıyor. Fakat hangi kurumda kaç öğrenci olduğu kamuoyuyla paylaşılmıyor, bu verilerin ayrıştırılmış şekilde sunulması okulöncesi eğitime erişimin niteliğinin değerlendirilebilmesi için önem taşıyor. Toplum temelli kurumlardaki erken çocukluk eğitimi hizmetleri çocuğun ve çevresinin gereksinimlerine cevap vermeyi amaçlamalı, bununla birlikte sağlanan eğitimin ve eğitmenlerin nitelikleri resmi kurumlardaki standartlarlarla uyumlu olmalıdır.

2012’den beri zorunlu eğitim kapsamında olan ortaöğretimde ise okullulaşma oranı %89,7’ye yükseldi.

Ortaöğretimle ilgili son yıllarda karar alıcıların gündeminde yer alan konulardan biri mesleki ve teknik eğitimdir (MTE). MTE, Şûra kararlarında, orta vadeli planlarda ve kalkınma planlarında öncelikli alanların başında geliyor. MTE kurumları, verilerin paylaşıldığı yıllarda devamsızlığın ve sınıf tekrarının daha yüksek, ulusal ve uluslararası değerlendirmelerde öğrenci başarısının daha düşük olduğu ve sosyoekonomik durum ve öğrenci başarısı ilişkisi düşünüldüğünde gelir düzeyi daha düşük hanelerden çocukların eğitim gördüğü kurumlardı. Ekim 2021’de tamamlanan “Mesleki Eğitimde 1.000 Okul Projesi” gibi çalışmalarla başarı ve imkân farklarını azaltılmasının amaçlanması olumludur.

Bu farkların azaltılmasının yanı sıra, MTE’nin işgücü piyasasıyla uyumunun güçlendirilmesi için de çalışmalar yürütülüyor. Bu kapsamda son yıllarda mesleki eğitim merkezleri (MEM) sıklıkla gündeme gelmeye başladı ve 2021-22 eğitim-öğretim yılında bu kurumlardaki öğrenci sayısı 1,5 kat artarak 159 bin 773’ten 2021-22’de 400 bin 437’ye yükseldi. MTE’deki öğrencilerin kurumlara göre dağılımına bakıldığında da neredeyse her dört öğrenciden birinin MEM’e kayıtlı olduğu görülüyor.

MTE’nin işgücü piyasaları ve istihdam politikalarıyla ilişkisi düşünülürken bu kurumlarda çocukların da eğitim gördüğü unutulmamalıdır. Çocuk hakları ve çocuğun iyi olma hâline ilişkin tüm ölçüt ve gereksinimler tüm eğitim kurumlarında sağlanmalıdır. Bu tür programların sonuçları değerlendirilirken, istihdam oranlarının ötesine geçerek, çocukların farklı gelişim ve hak alanlarıyla bağlantılı ölçütlere de başvurulması gereklidir.

Özel önlem gereken çocukların eğitime erişiminde sayısal artış görüldü.

Örgün eğitimde özel eğitim hizmetlerinden yararlanan öğrenci sayısı, bir önceki seneye göre 46 bin 870 artarak 472 bin 686’ya yükseldi. Özel eğitim öğrencisi sayısının en çok arttığı kademe %64,1’le okulöncesi eğitimdir. Bununla birlikte, özel eğitim öğrencisi sayısının en düşük olduğu kademe olan okulöncesi eğitimin özel eğitim desteğine ihtiyacı olan çocuklar için zorunlu olduğunu belirtmek gerekiyor. Engeli olan tüm çocukların sayısı bilinmediği için özel eğitimde okullulaşma oranları hesaplanamıyor.

Özel eğitim hizmetlerinde öğrenim gören öğrencilerin en az sınırlandırılmış ortamlarda eğitim görmesi esastır. 2021-22’de kaynaştırma yoluyla eğitim alan öğrenci sayısı 37 bin 438 artarak 357 bin 319 oldu, yani özel eğitim hizmetlerinden yararlanan öğrencilerin %75,6’sı kaynaştırma yoluyla eğitim alıyor.

Eğitime erişimi için özel önlem gereken çocuklar arasında yer alan mülteci çocukların eğitime erişiminde ise önceki yılki seviyenin korunduğu görülüyor. Ocak 2022 verilerine göre uluslararası koruma veya geçici koruma statülerine sahip 5-17 yaş grubu çocukların okullulaşma oranı %67,6’dır.

Okullulaşma oranlarındaki olumlu gelişmelere karşın, 2021-22’de zorunlu eğitim kapsamındaki (6-17 yaş grubu) yaklaşık 570 bin 293 çocuk eğitim dışındaydı.

Çocukların doğum yıllarına göre okullulaşma oranlarına bakıldığında da bazı doğum yıllarında önceki yıla göre öğrenci sayısında azalma olduğu, bu azalmanın cinsiyete göre farklılaştığı görülüyor. Cinsiyete göre önceki eğitim yılıyla 2021-22 arasındaki öğrenci sayısı farkları karşılaştırıldığında kızlar ve oğlanlar arasındaki farkın en yüksek olduğu doğum yılı 2008’dir. 2021-22’de 2008 doğumlu kız öğrenci sayısındaki azalma yaklaşık 3 bin 624 öğrenciyken, aynı grupta oğlan öğrencilerin sayısındaki azalma yaklaşık 325’tir. Kız çocukların çoğunlukla 12 yaş itibarıyla regl olmaya başladığı düşünülürse, 13 yaş grubunda gözlemlenen bu cinsiyet farkının nedenlerinden birinin menstruasyon döngüsünün başlaması olduğu öne sürülebilir. Bu farkların izlenmesi, farkların nedenlerini anlayacak ve giderecek çalışmaların yapılması yararlı olacaktır.

Kız ve oğlan çocukların eğitim dışına itilme nedenlerinin farklılaşması, eğitimde toplumsal cinsiyet eşitliği çerçevesinin önemini ortaya koyuyor. Eğitim hakkından tüm çocukların eşit olarak yararlanmasını sağlamak devletin anayasal yükümlülüğüdür ve toplumsal cinsiyet eşitliğinin sağlanması bunun önkoşullarındandır. Bu bağlamda 2019’dan sonra sürdürülmeyen eğitimde toplumsal cinsiyet eşitliği odaklı projelerin geliştirilerek yeniden uygulamaya geçirilmesi elzemdir.

Krizler eğitime erişimi ve eğitimin niteliğini yakından etkiliyor.

Araştırmalar, iklim ve biyolojik çeşitlilik krizlerini de kapsayan çoklu krizlerden en çok etkilenen gruplardan birinin çocuklar olduğunu gösteriyor. Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) ve UNICEF, 2020 Küresel Tahminler Raporu’nda, devletlerin sunduğu sosyal koruma hizmetlerinin kapsamında daralma olursa 2022 yılı sonunda 8,9 milyon çocuğun daha işgücüne katılabileceğini ve bunun çocuk işçiliğinde dikkate değer bir artış anlamına geleceğini belirtiyor. Artan gıda fiyatları, yüksek enflasyon oranları, hanelerin gelir ve geçim kaynağı kaybı, sosyal hizmetler ve çocuk koruma hizmetleri ve bunlara ayrılan kaynaklar üzerindeki baskı çocuk işçiliği ve dolayısıyla çocukların eğitim dışına itilmesi riskini artırıyor.

Eğitim sisteminin krizler karşısındaki önleyici ve onarıcı rollerinin güçlendirilmesi için bir an önce harekete geçmek gerekiyor. İklim ve biyolojik çeşitlilik krizi özelinde, krizlerin etkilerinin anlaşılması ve krizlere yönelik bilgi, beceri, değer ve tutumların kazandırılması için eğitim önemli bir rol oynuyor. Bu kapsamda, Türkiye’de yürütülen çalışmalar arasında şunlar sayılabilir:

6, 7 ve 8. sınıflarda “çevre eğitimi ve iklim değişikliği” dersi seçmeli olarak uygulanmaya başlandı.

2023-24 eğitim-öğretim yılında liselerde seçmeli okutulmak üzere çevre bilimi ve yönetimi öğretim programı hazırlandı.

Eğitim Bilişim Ağı (EBA) platformunda açılacak “Sürdürülebilir Dünya” alanıyla çeşitli kademelerde çevre, iklim değişikliği ve sıfır atık konulu eğitim içerikleri sunulması planlandı.

Çevre Dostu 1000 Okul Projesi uygulanmaya başlandı.

MEB, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ve TEMA Vakfı arasında "Sıfır Atık Eğitim Projesi İşbirliği Protokolü" kapsamında Sıfır Atık Eğitim Programı oluşturuldu.

MEB’in iklim değişikliğine yönelik yol haritasını ortaya koyan “İklim Değişikliği Eylem Planı” yayımlandı.

2021-22 eğitim-öğretim yılında öncelik verilen alanlardan biri öğretmen politikalarıydı.

Öğretmenlerin hakları ve iyi olma halleri nitelikli eğitim hakkıyla doğrudan bağlantılı konulardır. Bu eğitim-öğretim yılında, Öğretmenlik Meslek Kanunu (ÖMK) yasalaştı, 20. Millî Eğitim Şûrası’nın gündem konuları arasında “Öğretmenlerin Mesleki Gelişimi” yer aldı ve bu alandaki yönelik uygulamalara ağırlık verildi. Başta öğretmenlik mesleğine ilişkin algıyı iyileştirmek ve mesleğin statüsünü güçlendirmek için olmak üzere bir meslek kanuna ihtiyaç olduğu uzun yıllardır eğitim paydaşları tarafından dile getiriliyordu. ÖMK’nın öğretmen politikaları alanında daha bütünsel ve köklü bir değişim yaratabilmesi için “öğretmenlerin yetiştirilmesi, nitelikleri, görev ve yetkileri, hak ve yükümlülükleri, atanmaları, emeklilikleri, maaşları, çalışma koşulları, iyi olma hâlleri, mesleki güçlenme ve meslek etiği” gibi alanlarda ek düzenleme ve tamamlayıcı çalışmalar yapılmasına ihtiyaç olduğu görülüyor.

Tüm çocukların eğitim hakkının güvence altına alınıncaya kadar eğitim sistemini geliştirmeye yönelik politika ve uygulamaların önceliklendirilmesi ihtiyacı devam edecek.

Mevcut durumda özellikle bölgesel farklılıklar, sosyoekonomik durumun eğitime etkileri, toplumsal cinsiyet eşitliğini hedefleyen projelerinin durdurulması ve kutuplaşma kamusal eğitimin eşitlik, adalet ve kapsayıcılık ilkelerini olumsuz etkilemeye devam ediyor. Tüm çocukların eğitim hakkının kutuplaşmış bir ortamda; eşit, adil ve kapsayıcı olmayan bir eğitim sisteminde gerçekleşmesi mümkün değildir. Eğitim hakkı odağında dayanışmak, eğitim paydaşlarının birlikte çalışması ve politika süreçlerine katılması ise eğitim sisteminin tüm çocukların nitelikli eğitime erişebilmelerini sağlayacak biçimde dönüştürülmesi için eşsiz önemdedir.

ERG Sözlük

Destek Eğitim Odaları

Destek eğitim odaları, okul ve kurumlarda, kaynaştırma/bütünleştirme yoluyla eğitim uygulamaları
kapsamında yetersizliği olmayan akranlarıyla birlikte aynı sınıfta eğitimlerine devam eden özel eğitim
ihtiyacı olan öğrencilerin sunulan eğitim hizmetlerinden en üst düzeyde yararlanmaları amacıyla özel araç gereçler ile eğitim materyalleri sağlanarak oluşturulmuş eğitim ortamlarıdır.

Kaynak: https://orgm.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2016_08/03045051_destek_egitim_odasi_kilavuz.pdf

Duygusal Emek

Öğretmenler için duygusal emek vermek karar alma ve duygusal yönetim becerilerinin bir arada kullanıldığı karmaşık süreçlerdir. Öğretmenlerin eğitim ortamlarında duygularını profesyonel kurallara uyacak şekilde yönetmesi ve bunu yaparken öğrencilere rol model olacak tutum ve davranışları sürdürmesi gerekir.

Kaynak: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC8657663/

Hak Temelli Yaklaşım

Uluslararası ve yerel sözleşme ve bildirilerle belirlenmiş ve uzlaşılmış evrensel hak ve özgürlükleri gözeten yaklaşımdır.

Kaynak: http://bit.ly/2JOCofl , Eğitim İzleme Raporu 2019 | Öğrenciler ve Eğitime Erişim

İçerik Analizi

Metinlerden (veya diğer anlamlı materyallerden) kullanım bağlamlarına ilişkin tekrarlanabilir ve geçerli çıkarımlar yapmayı amaçlayan bir araştırma tekniğidir.

Kaynak: Krippendorff, K. (2004). Content Analysis An Introduction to Its Methodology. SAGE Publications.

Kaynaştırma Yoluyla Eğitim

Özel eğitime ihtiyacı olan bireylerin eğitimlerini, destek eğitim hizmetleri de sağlanarak akranlarıyla birlikte resmî veya özel örgün ve yaygın eğitim kurumlarında sürdürmeleri esasına dayanan özel eğitim uygulamalarıdır.

Kaynak: http://bit.ly/34uV8IQ , Eğitim İzleme Raporu 2019 | Öğrenciler ve Eğitime Erişim

Kolektif Etki

Farklı sektörlerden bir grup önemli aktörün spesifik bir sosyal sorunu çözmek için ortak bir amaç doğrultusunda bir araya gelmeleri.

Okul İklimi

Okul iklimi, öğrenciyi çevreleyen fiziksel, sosyal, duygusal, entelektüel ve yönetimsel etkenlerin ve koşulların birbiriyle etkileşimi sonucu oluşur. Okul iklimi, güvenlik ortamı, topluluk ortamı, kurumsal ortam ve akademik ortam olmak üzere dört farklı başlığa ayrılıyor."

Kaynak: Wang ve Degol'den (2016) aktaran Köse, A. (2020).
https://www.egitimreformugirisimi.org/wp-content/uploads/2020/11/EIR20_Egitim-Ortamlari.pdf

Psikolojik Sağlamlık

Zorluklara rağmen zihinsel, duygusal, sosyal ve ruhsal olarak olumlu sonuçlar elde etme yeteneği.

Kaynak: Kain, K. L., Levine, P. A. ve Terrell, S. J. (2018). Nurturing resilience: Helping clients move forward from developmental trauma. North Atlantic Books

Travmaya Duyarlı Okul

Öğrencilerin ve yetişkinlerin kendilerini güvende hissettikleri, birbirleriyle şefkatli ilişkiler kurdukları, öğrenmenin yanı sıra duygu ve davranışların düzenlenmesinde de birbirlerine destek oldukları bir topluluk ortamıdır. Travmaya duyarlı okul (TDO) modeline göre, öğrencilerin olumsuz davranışları doğrudan ya da dolaylı şekilde fiziksel, duygusal ve sosyal olarak kötü muameleye ve örselenmeye maruz kalmalarının sonucunda gelişir. Dolayısıyla, TDO yaklaşımında davranış problemi olan öğrenciye “Neyin var?” ya da “Senin sorunun ne?” anlayışıyla yaklaşmak yerine “Sana ne oldu?” sorusu temel alınıp öğrenci sorunları araştırılır.

Kaynak: Craig, Susan E. (2016). Trauma sensitive schools. Teachers College Basın. ve Alexander, J. (2019). Building trauma-sensitive schools: Your guide to creating safe, supportive learning environments for all students. Paul H. Brookes Publishing Company

Rapor Sunumu

Eğitim İzleme Raporu 2021: Eğitimin İçeriği

Eğitim Reformu Girişimi — Tue, 28 Dec 2021 08:33:05 +0000

Eğitim İzleme Raporu 2021: Eğitimin İçeriği dosyasında eğitimin yeniden ve çok boyutlu düşünülmesine yönelik tartışmalar doğrultusunda eğitimin amacını ve içeriğini irdeledik. Bu dosyada eğitim, gezegenle uyumlu, sürdürülebilir yaşam alışkanlıkları benimseyen bireylerin ve toplulukların gelişim süreçlerine nasıl katkı sunuyor ve sunmalı sorusunu sorduk. 2020-21 eğitim-öğretim yılı için eğitimin içeriğine dair kritik konuları değerlendirdik.

Bu yayına şu şekilde referans veriniz: Feriver, Ş. ve Arık, B. M. (2021). Eğitim izleme raporu 2021: Eğitimin içeriği. Eğitim Reformu Girişimi.
https://www.egitimreformugirisimi.org/egitim-izleme-raporu-2021-egitimin-icerigi

Gezegendeki yaşamın devamlılığını sağlayan ekosistemler sanayi devriminden bu yana büyük bir tahribata uğradı.

2020 Yaşayan Gezegen Endeksi Raporu’na göre 1970-2016 yılları arasında memeli, kuş, çiftyaşamlı, sürüngen ve balık türlerinin popülasyon büyüklükleri ortalama %68 oranında azaldı. Kara yüzeylerinin çok önemli bir bölümünde büyük değişimler yaşandı. Gezegenimizin en önemli iklim dengeleme unsurlarından biri olan okyanuslar kirlendi ve ısınmaya devam etti. Sulak alanların %85’inden fazlası yok oldu. Tatlısu biyoçeşitliliğinin, denizler veya ormanlarınkinden çok daha hızlı azaldığı görüldü. Yaşamın devamlılığı için kritik olan tozlaşmayı sağlayan bazı türlerde ciddi nüfus düşüşleri kaydedildi. Bu türlerin yok olmasının ardındaki birçok itici sebebin arasında toprak kirliliği ön sıralarda yerini aldı. Birçok ülkeyi etkisi altına alan olağanüstü büyüklükte yangınların sıklığı ve şiddeti arttı.

“Özellikle salgın süresince yaşananlar insanlığın kurduğu sistemlerin dayanıksız, yetersiz, sorunlu ve sürdürülemez olduğunu gözler önünde serdi. “Büyük bir sürpriz” olarak ele alınan COVID-19 salgını, insanın yaşadığı gezegenle kopma noktasına kadar gerilen ilişkisinin en beklendik sonuçlarından biri. ”

COVID-19 salgınının oluşturduğu sağlık krizinin de gösterdiği üzere, eğitim sisteminin, “artan değişim ve ani kesintileri ön görebilme[si], bunlara hazırlık yapabilme[si], yanıt verebilme[si] ve uyum sağlayabilme[si]” önemlidir. Bunlara yönelik yapılacak tüm düzenlemeler de “bilimsel, geçerli ve uygulanabilir” olmalı.

Salgın dolayısıyla çocukların düzenli bir şekilde sürdüremediği eğitimin, krizler çağında insanlığı bilimin gösterdiği seçenekler üzerinden tercih yapmaya yöneltmesi önemli olacak. Eğitim alanında yapılan müdahalelerin yaklaşık on yılda sonuç vermeye başladığı düşünülürse, bilim insanlarının gezegen için kritik eşiklerin aşılma noktası olarak tanımladığı son dokuz yılın çok daha bilgece kullanılması elzemdir.

“Daha eğitimli” ülkelerin Dünya’ya “daha az eğitimli ülkelerden” çok daha fazla tahribat yaptığı konusunda mutabakat bulunuyor. Ancak bu durum dahi eğitimin içeriğine yönelik tartışmaları gezegenden öğrenen, gezegenle uyumlu eğitim içerikleri üretmeye doğru yöneltmedi. Büyük gelişimlerin yaratıcısı olduğu ifade edilen insanlık, çocuğun iradesini merkeze alan eğitim kurguları kurmayı hâlâ başaramadı.

“İklim krizine karşı özellikle çocukların ve gençlerin eyleme geçme isteği insanlık olarak bu krizden çıkmanın yolunu gösteriyor olabilir. Eğitim, öğrencilerin talep ettiği biçimde onları krizler çağına ve tahmin edilemez hâle gelen geleceğe hazırlamalı. ”

2020-21 Eğitim-Öğretim Yılında Eğitimin İçeriğinde Öne Çıkanlar

Dosyada 2020-21 eğitim-öğretim yılında eğitimin içeriğine ilişkin gelişmeler değerlendiriliyor ve yeni gelişme alanları için öneriler sunuluyor. Bu gelişmelerin ve önerilerin yaşanmakta olan ve yaşanacak çoklu krizler göz önünde bulundurularak değerlendirilmesi önem taşıyor. Dosyanın bu bölümünde öğretim ve destek materyalleri, öğretim programları, uzaktan eğitim, öğrenme yoksulluğu ve öğrenme kaybı, temel eğitimde demokrasi kültürü, iklim krizine ilişkin çalışmalar, okuma kültürü ve mesleki ve teknik eğitimde yeşil dönüşüm alanlarına belirli bir ölçekte odaklanılıyor. Aşağıda bu başlıklarda ele alınan bazı bulgular yer alıyor.

Türkiye’de salgın öncesinde de salgın sürecinde de dijital kaynaklara erişemeyen öğrenci sayısı az değil. Bu nedenle dijitalin yanı sıra basılı kaynaklar önemini korumaya devam ediyor. Bu ihtiyaçlar doğrultusunda, 2020-21 eğitim-öğretim yılında farklı kademeler için dijital ve basılı kaynakların geliştirilmesine ve dağıtılmasına devam edildi.

Millî Eğitim Bakanlığı Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı (MEB TTKB) tarafından, 2018-19 eğitim-öğretim yılında güncellenen, ilköğretim kademesinde 16, ortaöğretim kademesinde 15 olmak üzere, toplam 31 dersin öğretim programına yönelik, 25.006 öğretmenin katılımıyla nitel ve nicel yöntemler kullanılarak bir değerlendirme araştırması yapıldı.

“Öğretim programı, çağın koşullarına göre değişen ihtiyaçları karşılar durumdadır” önermesine hiç katılmayanların, az katılanların ve orta düzeyde katılan öğretmenlerin toplamı %54,8.

“Üst düzey düşünme becerilerinin kullanılmasını gerektirecek kazanım sayıları yeterlidir” önermesine hiç katılmayanların, az ve orta düzeyde katılanların toplam oranı %51,8.

“Kazanımlar, öngörülen sürede tamamlanabilecek niteliktedir” önermesine hiç katılmayanların, az ve orta düzeyde katılanların toplam oranı %50,8.

“Konu anlatımlarında bütünlük sağlanması için eklenmesi gereken kazanımlar vardır” önermesine çok ve tam düzeyde katılanların oranları toplamı %27,5’tir.

Uzaktan eğitim çalışmalarının her öğrenciye etkili ve adil öğrenme olanağı sağlaması için de dört boyutta hazırbulunuşluğun sağlanması gerektiği ifade ediliyor.

Teknolojik hazırbulunuşluk

boyutunda uzaktan eğitim araçlarının varlığı ve kullanımı ele alınır. Eğitim içeriklerinin öğrencilere ulaştırılma kapasitesini, hanelerin elektrik, internet, tablet ve bilgisayar gibi dijital araçlar ile radyo ve televizyon gibi geleneksel araçlara erişimini kapsar.

İçerik hazırbulunuşluğu

boyutunda farklı dijital araçlara uyarlanabilecek eğitim içerikleri ele alınır. Tüm sınıf düzeyleri ve dersler için içeriğin miktarı ve niteliği ön plana çıkar.

Pedagojik hazırbulunuşluk

boyutu öğretmenlerin ve ailelerin hazırlıklı olma ve uygunluk düzeyleriyle ilgilidir. Öğretmenlerin uzaktan eğitim süreç tasarımlarını, öğretim materyali geliştirmelerini, öğretim uygulamaları yapmalarını ve ev ortamında çocuğun bakımından sorumlu kişilerin uygun ve yeterli olmalarını kapsar.

İzleme ve değerlendirme hazırbulunuşluğu

boyutu ise uzaktan öğrenme çalışmalarının etkililiğini ele alır. Uzaktan öğrenme süreçlerinin izlenmesi, derse erişimin ve derse katılımın takip edilmesi, öğrenme çıktılarının değerlendirilmesi, uzaktan öğrenmenin sürdürülebilir kılınması için öğrenme müdahalelerinin tasarlanması bu boyutta değerlendirilir.

Hazırbulunuşluk

Öğrencinin okulda başarılı olmasını sağlayacak temel becerilere ve bilgiye sahip olma durumudur. Bu temel standartlar öğrencinin bilmesi gerekenler ve yapabilecekleri konusunda çıtayı belirler ve okuryazarlık, matematik, yönergeleri takip etme, diğer çocuklarla iyi çalışma ve öğrenme etkinliklerine katılma dahil olmak üzere bir dizi temel davranış ve yeteneği edinerek öğrenme ortamlarına başarılı geçiş yapmasını sağlar.

Kaynak: https://uni.cf/2Y57aYE

Öğrenci katılımı, yüz yüze eğitimde olduğu gibi uzaktan eğitimde de öğrenme deneyimleri ve öğrenme çıktıları üzerinde etkilidir. Öğrenci katılımı en genel tanımıyla öğrencinin öğretim çalışmalarına dahil olabilme düzeyine ve öğrenme çabasına işaret eder. Öğrenci katılımında etkileşim önemli bir unsurdur. Uzaktan eğitimde öğretmen-öğrenci, öğrenci-öğrenci ve öğrenci-içerik arasında etkileşim sağlamak üzere farklı yöntemler kullanılır.

Uzaktan eğitime katılımı ve tutumu etkileyen bir diğer unsur da öğrencilerin dijital yeterlikleri. Öğrencilerin teknolojiyle ilgili deneyimleri ile uzaktan eğitime katılım düzeyi arasında yakın bir ilişki olduğu görülüyor. Uzaktan eğitim sürecinde veli etkileşimi de öğrencinin katılımını etkileyen önemli bir unsur olarak ön plana çıktı. Türkiye’de uzaktan eğitim velilere önemli görevler düşecek şekilde tasarlandı. Bu durum öğrencilerin yaşları küçüldükçe daha baskın bir şekilde yaşandı.

Uzaktan eğitim çalışmalarının etkililiğini ele alan 60 meta analiz ve sistematik derleme çalışmasının ortak paydalarına göre etkili bir uzaktan eğitim süreci için beş temel noktanın üzerinde durulması gerekiyor:

Uzaktan öğrenme içeriği ve pedagojik yaklaşımın niteliği, içeriğin hangi araçla ulaştırıldığından daha önemlidir.

Özel önlem gerektiren öğrenciler başta olmak üzere tüm öğrenme paydaşları için teknolojik araçlara erişim, etkili bir uzaktan eğitim için önkoşuldur. Diğer bir önkoşul öğretmenlerin ve öğrencilerin teknolojik araçları kullanmalarına yönelik destek mekanizmalarının geliştirilmesidir.

Yüz yüze eğitimde olduğu gibi uzaktan eğitimde de öğrenciler arası etkileşim motivasyon artıran ve öğrenme çıktılarında gelişme sağlayan önemli bir unsurdur. Gelişim düzeyine uygunluk uzaktan eğitim için de geçerlidir. Yaş gruplarına uygun etkileşim uygulamalarının seçimi öneriliyor.

Öğrenme çıktılarında gelişme sağlayan unsurlardan birisi öğrencilerin bağımsız çalışmalarının desteklenmesidir. Özel önlem gerektiren öğrencilerin bağımsız çalışma süreçlerinde daha fazla desteğe ihtiyaç duydukları biliniyor.

Branş içerikleri ve yaş düzeyleri, farklı uzaktan öğretim yaklaşımlarını uygulamayı gerektiriyor. Bu anlamda öğretmenlere rehberlik sunulması önemlidir.

Açlık, yoksulluk, ekolojik tahribat, ekonomik istikrarsızlık, kronik hastalıklar, savaş gibi derin sorunlar insanlığın tüm çözüm çabalarına rağmen ısrarla varlığını sürdürüyor. Bu sorunların daha büyük sistemlerin içine gömülü sorunlar olduğu ve karmaşık sistemlerin iç yapılarında en derinde köklenmiş oldukları gözden kaçıyor. Sistem düşüncesi; sistemlerin nasıl çalıştığını, ne tür davranışlar ürettiğini, bu davranışları daha iyi davranış örüntülerine nasıl dönüştürebileceğini, dolayısıyla karmaşık sorunların kök nedenlerini tespit etmeyi ve sorunları çözmek için fırsatları görmeyi sağlayan bir düşünme şekli.

Eğitimin içeriği, gerçek dünyanın anlık fotoğraflarından yani haritalardan, resimlerden ve durağan ilişkilerden ibaret. Oysa dünya dinamik bir şekilde işliyor. Eğitim sistemlerinin öne çıkardığı bu davranış kalıpları ancak sistemlerin kendisinin kendi sorunlarının kaynağı olarak görüldüğünde ve sistemleri yeniden yapılandıracak irade ortaya konduğunda değişebilecekler.

Sosyal ve duygusal öğrenme alanında yaklaşık 30 senedir çalışılsa da, bu gelişim alanı eğitimin çekirdek unsurlarından birisi olarak hâlâ yer edinmiş durumda değil.

Sosyal ve duygusal öğrenme becerilerinin gelişebilmesi için beş ana unsur olan öz farkındalık, öz yönetim, ilişki becerileri, sosyal farkındalık ve sorumlu karar alma alanlarına eğilmek gerektiği ifade ediliyor.

Türk Sanayicileri ve İş İnsanları Derneği (TÜSİAD) tarafından yayımlanan Sosyal ve Duygusal Öğrenme Becerileri: Yeni Sanayi Devriminin Eşiğinde İş ve Yaşam Yetkinliklerinin Anahtarı raporu sosyal ve duygusal öğrenme alanının örgün eğitim sisteminde çok geri planda kaldığını ortaya koyuyor. Raporda öneri olarak sunulan sosyal ve duygusal öğrenme programlarının örgün eğitim sistemi dışından ele alınması da dikkate değer bir unsur olarak karşımıza çıkıyor. Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü’nün (OECD) PISA 2015 İşbirlikçi Problem Çözümü araştırma raporunda da Türkiye’nin 52 ülke arasında sondan beşinci sırada olduğu görülüyor.

Büyük ölçüde sınıf rehber öğretmenlerinin katılımıyla uygulanması planlanan Sınıf Rehberlik Programı’nın bazı kazanımların okul rehberlik öğretmenlerinin eşgüdümüyle yürütülmesi öngörülüyor. Geliştirilen program kapsamında aşağıda listelenen genel amaçlara ulaşılması hedefleniyor:

“Öğrenme yaşantıları yoluyla kendini tanıyabilen,
Kendilerinin ve başkalarının duygularını anlayan ve kendi duygularını ifade edebilen,
Kişiler arası iletişim becerileri ve karakter güçleri gelişmiş,
İçinde bulunduğu çevresine ve topluma uyum sağlayabilen,
Problem çözme ve karar verme becerilerine sahip,
Kendine uygun ders, dal/alan ve meslek seçebilen,

Akademik planlama ve kariyer planlama yapabilen,
Hayat boyu öğrenme modelini alışkanlık hâline getiren,
Çalışarak üretmenin önemini benimseyen,
İyi oluş düzeyleri yüksek,
Kök değerleri gelişmiş bireyler yetiştirmek”

Bu amaçlara yönelik her sınıf düzeyi için akademik, kariyer ve sosyal ve duygusal gelişim alanlarında yeterlik ve kazanım hedefleri tanımlanıyor. Sınıf Rehberlik Programı kapsamında gerçekleşen uygulamaların yakından izlenmesi, gelişim alanlarının kanıt temelli ve şeffaf bir şekilde ortaya konması ve edinilen deneyimler ışığında oluşan birikimin ilgili paydaşlarla tartışılarak öğretim programlarındaki çekirdek kazanımlarla bütünleştirilmesi anlamlı sonuçlar oluşturabilir.

Krizlerle dolu ve çözüm bekleyen bir gezegen devretmekte olduğumuz çocuklara oyun için ne düzeyde zaman ve mekân sağlıyoruz?

MEB’e bağlı yedi coğrafi bölgede yer alan resmi anaokullarında görev yapan 460 okulöncesi öğretmeniyle gerçekleştirilen bir araştırma çocukların serbest oyunu çoğunlukla güne başlama zamanında (%70), bir ila iki saat süreyle (%60) oynadıklarını, öğretmenlere göre çocukların çoğunlukla okulda bahçe etkinliklerinden ve oyunlarından hoşlandıklarını (%54), doğal ve doğadan malzemelerle oynamaktan keyif aldıklarını (%51) ortaya koydu. Bu veri aynı zamanda “doğayla birlikte” serbest oyunun önemine de işaret ediyor. Araştırmaya katılan öğretmenlerin yarısının çocuklara bir gün içerisinde sağlanan oyun oynama süresini yeterli olduğunu düşündükleri, %17’sinin yetersiz olduğunu ifade ettikleri, %33’ünün de soruyu yanıtsız bıraktığı görülüyor. Oyun süresini yeterli bulmayan öğretmenlerin %46’sı oyun oynama süresinin bir buçuk ila iki saat olması gerektiğini düşünüyor.

Serbest Oyun

Çocukların, yetişkinler tarafından belirlenmiş, programlanmış bir biçimde değil, kendi ihtiyaçları ve merakları doğrultusunda yönlendirdikleri oyunlar.

ERG Sözlük

Dezenformasyon

Zarar vermek için kasıtlı olarak yanlış bir bilginin yayılmasıdır.

Kaynak:

- Bilgi düzensizliği çağına giriş, teyit.org ve ÖA “Bilgi düzensizliği çağına giriş” – “İnfodemi” ile Etkin Mücadele İçin Bireylerin Yanlış Bilgi Karşısındaki Tutumlarının ve Bu Tutumların Belirleyicilerinin Araştırılması: COVID-19 Örneği, İstanbul Bilgi Üniversitesi ve Turkuaz Lab)

Hazırbulunuşluk

Kaynak:

- https://uni.cf/2Y57aYE

Kasıtlı Eskitme

Planlamış eskitme olarak da ifade ediliyor. “Kasıtlı eskitme”, satın alınan ürünlerin kasıtlı olarak kısa sürede bozulması, böylece insanların oldukça yüksek enerjiyle üretilen eşyaların tüketimine teşvik edilmesini anlatan bir kavramdır. Kavramı en iyi anlatan belgesel 2010 yılında Cosima Dannoritzer tarafından çekilen Ampul Komplosu’dur
(Light Bulb Conspiracy).

Malenformasyon

Doğru bilginin zarar vermek amacıyla yayılmasıdır.
(Kaynak: Bilgi düzensizliği çağına giriş, teyit.org ve ÖA “Bilgi düzensizliği çağına giriş” – “İnfodemi” ile Etkin Mücadele İçin Bireylerin Yanlış Bilgi Karşısındaki Tutumlarının ve Bu Tutumların Belirleyicilerinin Araştırılması: COVID-19 Örneği, İstanbul Bilgi Üniversitesi ve Turkuaz Lab)

Mezenformasyon

Yanlış bilginin zarar verme kastı olmadan yayılmasıdır.
(Kaynak: Bilgi düzensizliği çağına giriş, teyit.org ve ÖA “Bilgi düzensizliği çağına giriş” – “İnfodemi” ile Etkin Mücadele İçin Bireylerin Yanlış Bilgi Karşısındaki Tutumlarının ve Bu Tutumların Belirleyicilerinin Araştırılması: COVID-19 Örneği, İstanbul Bilgi Üniversitesi ve Turkuaz Lab)

Oyun

Etkileşim, keyif ve keşif imkânı sağlayan çeşitli faaliyetler. Bazı oyunlar belirli hedefler ve kurallar barındırırken, bazı oyunlar somut bir hedef veya kural olmaksızın doğal akışta gelişebilir.

Psikolojik Sağlamlık

Zorluklara rağmen zihinsel, duygusal, sosyal ve ruhsal olarak olumlu sonuçlar elde etme yeteneği.

Kaynak:

- Kain, K. L., Levine, P. A. ve Terrell, S. J. (2018). Nurturing resilience: Helping clients move forward from developmental trauma. North Atlantic Books.)

Serbest Oyun

Çocukların, yetişkinler tarafından belirlenmiş, programlanmış bir biçimde değil, kendi ihtiyaçları ve merakları doğrultusunda yönlendirdikleri oyunlar.

Yaşayan Gezegen Endeksi

Yaşayan Gezegen Endeksi, dünyanın dört bir yanından omurgalı türlerinin popülasyon eğilimlerine dayanan küresel biyolojik çeşitliliğin durumunun bir ölçüsüdür.
(Kaynak: https://livingplanetindex.org/projects?main_page_project=AboutTheIndex&home_flag=1)

Yoldaş Türler

Donna Haraway’e göre insan ve insan olmayanlar arasındaki ortaklıktır; hiçbir şey kendi kendini yapmaz, kendi başına gelişmez, kendi kendine yeterli olmaz.

Kaynak:

- Haraway, D. J. (2003). The companion species manifesto: Dogs, people, and significant otherness. Prickly Paradigm Press.)

Eğitim İzleme Raporu 2021: Eğitimin İçeriği Paneli

Eğitim İzleme Raporu 2021: Eğitimin İçeriği dosyasının bulgularını ERG YouTube kanalında yayımlanan etkinlikte kamuoyuyla paylaştık.

Eğitim İzleme Raporu 2021: Eğitimin İçeriği sunumunu indirmek için tıklayınız.

Eğitim İzleme Raporu 2021: Öğretmenler

Eğitim Reformu Girişimi — Mon, 22 Nov 2021 14:25:26 +0000

Eğitim İzleme Raporu 2021: Öğretmenler dosyasında öğretmenlerin salgın koşullarından nasıl etkilendiklerine odakladık. Öğretmen planlaması, öğretmenin iyi olma hâli, öğretmenin güçlenmesi, özerkliği ve meslektaşlar arası işbirliği ana başlıklarında, güncel veriler, temel eğitim göstergeleri ve dosya kapsamında yapılan öğretmen görüşmeleriyle son bir yıldaki gelişmeleri ve yaşananları değerlendirdik. Salgında öğretmenlerin psikolojik ve mesleki iyi olma hâllerini etkileyen farklı süreçleri öğretmen deneyimleriyle anlattık.

Bu yayına şu şekilde referans veriniz: Aktaş Salman, U., Düşkün, Y. ve Arık, B. M. (2021). Eğitim izleme raporu 2021: Öğretmenler. Eğitim Reformu Girişimi.
https://www.egitimreformugirisimi.org/egitim-izleme-raporu-2021-ogretmenler/

Eğitim, 2019-20 eğitim-öğretim yılının ikinci döneminden itibaren salgın koşullarında devam ediyor. Okulların uzun süre kapalı kaldığı, belirli dönemlerde seyreltilmiş yüz yüze eğitimin yapılabildiği, belirli dönemlerde de uzaktan eğitimin devam ettiği 1,5 yılın ardından öğretmenler ve öğrenciler 6 Eylül 2021’de yüz yüze eğitime geri döndüler.

Salgın öğretmen sayısından, öğretmenin iyi olma hâline ve mesleki gelişimine kadar pek çok alanı etkiledi.

Salgının etkisinde geçen son bir yılda öğretmen sayısı nasıl değişti?

2020-21 eğitim-öğretim yılına ilişkin verilere göre Türkiye’de 950.090’ı resmi, 162.215’i özel kurumlarda olmak üzere toplam 1.112.305 öğretmen görev yapıyor.

2020-21 Eğitim-Öğretim Yılında Kurum ve Öğretmen Sayıları ile Önceki Yıla Göre Oransal Değişim

2020-21 eğitim-öğretim yılında resmi kurumlardaki öğretmen sayısı bir önceki yıla göre %0,8 arttı.
Özel öğretim kurumlarında ise tüm kademelerde öğretmen sayısı %7,2 azaldı.
- Okulöncesi kademesinde özel öğretim kurumlarında görev yapan öğretmen sayısı %15,0 azaldı. Öğretmen sayısındaki azalmanın ne kadarının istifa, emeklilik vb. nedenlerden kaynaklandığı bilinmese de veriler özel okullarda özellikle okulöncesi kademesinde yoğun bir işten çıkarma yaşandığına işaret ediyor.

Salgın öğretmenlerin çalışma koşullarını nasıl etkiledi?

Öğretimi daha zorlu ve stresli hâle getiren salgın koşullarında öğretmenlerin psikolojik ve mesleki iyi olma hâllerini etkileyen farklı etmenler oldu. Öğretmenler bir yandan kendi sağlıklarını korumaya, salgının sosyal ve psikolojik güçlükleriyle baş etmeye, bir yandan da öğrencilerinin iyi olma hâllerini desteklemeye çalıştılar.

“…Neredeyse sağlık çalışanları kadar zor koşullarda çalıştık. Hepimiz salgın sürecinde ve çocuklar yüz yüze eğitime geldiğinde ‘onlara nasıl destek olabiliriz’ dedik, peki biz öğretmenler? Bizler de duygusal ve psikolojik olarak sorunlar yaşadık.”

Sınıf Öğretmeni B., İzmir

Öğretmenleri en çok zorlayan sorunlardan biri uzaktan eğitime erişemeyen öğrenciler oldu. Öğretmenler uzaktan eğitime erişemeyen ya da verimli yararlanamayan öğrenciler için alternatif çözümler aradılar.

“2020-21 eğitim-öğretim yılında yedi tane 7. sınıf şubesinin derslerine girdim. Sınıflarım ortalama 42 kişiydi. Canlı derslerde bir yıl boyunca gördüğüm en yüksek sayı 30 oldu. Ancak çoğunlukla 17-18 öğrenci katıldı her sınıftan… Beni etkileyen teknolojik problemler değil, erişemediğim öğrenciler oldu… Salgınla okul sistemi birden yok olunca elim kolum bağlı kalmış hissettim. Adaletsiz hissettirdi.”

Ortaokul Türkçe Öğretmeni Z., İstanbul

Sınıf Öğretmeni B., İzmir

“Salgında yeni mezun biri olarak 1. sınıf okutmak çok zordu…24 öğrencim vardı. Canlı ders yapabildiğim öğrenci sayısı 10’u bile bulmadı çoğu zaman… Telefonu olup WhatsApp vb. uygulamaları kullanmak için interneti olmayan velilere gerekli bilgiyi arama ya da SMS yoluyla iletmeye çalıştım…Canlı derslere giremeyen öğrenciler için çalışma dosyaları hazırlayıp okula bırakıyordum…”

Sınıf Öğretmeni M., Diyarbakır

Çocukların son 1,5 yıldaki deneyimlerinin onların sosyal ve duygusal gelişimleri ile öğrenme düzeyleri üzerindeki etkileri öğretmenleri zorlamaya devam ediyor.

“Üç hafta okul kurallarını anlattım. Çocukların sosyal ilişkileri zayıflamış, birbirleriyle iletişimi unutmuşlar. Her teneffüste bir gerginlik, kavga çıkıyor. Bu zorluyor bizi.”

Sınıf Öğretmeni D, İzmir

Öğretmenlerin çalışma koşulları, haftalık rutin mesaileri salgınla birlikte tamamen değişti. Dosya kapsamında yapılan öğretmen görüşmelerinde uzun süreler canlı ders yapmanın ve bazı okullarda artan veli baskısının öğretmenlerin iyi olma hâlini olumsuz etkilediği görüldü. Bu deneyim, özel öğretim kurumlarında görev yapan öğretmenler tarafından daha sık dile getirildi.

“… Canlı ders sayısı giderek arttı, beş saatten sekiz saate ulaştı… Salgında öğretmen ve veli işbirliği gelişti ama bence bazı özel okullarda velinin baskısı da arttı. Okuldayken bir yöneticim vardı, uzaktan eğitimle yöneticilerim çoğaldı. Dersime koordinatör ayrı giriyor, müdür yardımcısı ayrı giriyor, veli zaten giriyor…”

Sınıf Öğretmeni O., İstanbul

Salgın koşullarında, öğretmenler ihtiyaç duyduğu desteği alabilmek için bireysel olarak da yoğun çaba harcadılar. Dosya kapsamında yapılan görüşmeler, öğretmenlerin salgın sürecinde en çok birbirinden beslendiğini gösteriyor. Mesleki öğrenme topluluklarının da bu süreçte öğretmenlerin motivasyonlarının ve dijital becerilerinin artmasında önemli bir rol oynadığı görülüyor.

“Salgında meslektaşlarımızla deneyimlerimizi, geliştirdiklerimizi paylaştık. Bir şeyler üretmek, paylaşmak ve işbirliği besliyor, güçlü tutuyor insanı.”

Sınıf Öğretmeni M., İstanbul

Nitelikli eğitimin ana aktörü olması, göç, salgın, hastalık vb. çeşitli olgulara ayak uydurması beklenen öğretmenlerin güçlenmesi için mesleki gelişimi, özerkliği ve meslektaşlar arası işbirliği her zaman olduğu gibi salgın koşullarında da önemini koruyor.

EK: Öğretmeni Merkeze Alan Mesleki Gelişim için Politika Önerileri

Öğretmen planlamasında süregiden meseleler

Salgının yanı sıra Türkiye’de öğretmen ihtiyacı, öğretmen hareketliliği ve arz ve talep dengesizliği gibi öğretmen planlamasıyla ilgili süregiden meseleleri de dosya kapsamında değerlendirdik.

Öğretmen açığı, güncel veriler ışığında bir sorun olmaya devam ediyor. 2021 yılının Mart ayında atanan öğretmenlere, ek atamayla görevlendirilecek ve göreve Ocak 2022’de başlayacak olan 15.000 öğretmen de eklenince yaklaşık 35.000 öğretmen ataması gerçekleşmiş olacak. Bu sayı, son 15 yılın ortalaması olan 42.000’in altında kalıyor.

Öğretmen açığının kapatılması için ücretli öğretmenlik uygulamasına devam ediliyor. Sistemdeki ücretli öğretmen sayısının azaltılması olumlu yönde bir çaba olsa da tüm öğretmenlerin eşit statüye sahip olması için ücretli öğretmenliğe duyulan ihtiyacın tamamen ortadan kaldırılması gerekiyor.

“ ..Ücretli öğretmenler ders saati başına çok az ücret alıyor. Resmi tatillerde ve yarıyıl tatillerinde ücret alamıyorsunuz. Bir ücretli öğretmen olarak haftada 30 saat derse girseniz bile aldığınız maaş asgari ücreti bulmuyor… Mesleğin saygınlığını, prestijini nasıl etkilediğini söylemiyorum bile.”

Türkçe Öğretmeni N., İstanbul.

İlk atamalar öğretmen ihtiyacının yüksek olduğu bölgelere yapılıyor; ancak öğretmenlerin bu bölgelerde uzun yıllar kendi istekleriyle kalmaları için yapısal çözümler hazır olmadığı için öğretmen hareketliliği sorunu da sürüyor.

Öğretmen hareketliliği nedeniyle, farklı illerdeki öğretmenlerin ortalama hizmet yılları arasında büyük farklılıklar görülüyor. 2019 verilerine göre Hakkari (2,6 yıl) ve Şırnak’ta (2,4 yıl) öğretmenlerin ortalama hizmet yılı Türkiye ortalamasının (12,9 yıl) oldukça gerisinde.

EK: Öğretmen Hareketliliğinin Azaltılmasına Yönelik Öneriler

Öğretmen olmak isteyenlerin sayısı kamu idaresi tarafından istihdam edilenlerin oldukça üzerinde olmaya devam ediyor. Uzun yıllardır devam eden öğretmenlikte arz ve talep arasındaki dengesizliğin, 2021 itibarıyla oldukça bozulmuş olduğu görülüyor.

2021 yılında Öğretmenlik Alan Bilgisi Testi’ne (ÖABT) giren ve sınavı geçerli sayılan kişi sayısı 307.773. Bir yılda ortalama 42.000 öğretmenin ilk ataması yapıldığı göz önüne alındığında başvuru sayısının bir yılda atananların yedi katı olduğu ortaya çıkıyor.

Son yıllarda pedagojik formasyon sertifika programlarının kaldırılması yönünde kararlar açıklanmasına karşın 2021 yılı itibarıyla uygulama resmi olarak devam ediyor.

Eğitim İzleme Raporu 2021: Öğretmenler Paneli

Eğitim İzleme Raporu 2021: Öğretmenler dosyasının bulgularını ERG YouTube kanalında yayımlanan etkinlikte kamuoyuyla paylaştık.

ERG Sözlük

Ek Gösterge

Devlet memurlarının aylık ücretlerinin, emekli ikramiyelerinin ve emekli aylıklarının hesaplanmasında kullanılan unsurlardan biridir.

(Kaynak: Düşkün, Y. ve Uzunkök, B. (2019). Eğitim izleme raporu 2019: Öğretmenler. Eğitim Reformu Girişimi. Kasım 2021, https://www.egitimreformugirisimi.org/wp-content/uploads/2010/01/Egitim-%C4%B0zlemeRaporu-2019_Ogretmenler_.pdf )

eTwinning Programı

Avrupa ülkelerindeki okullarda çalışan öğretmenlerin iletişim kurmaları, işbirliği yapmaları, birlikte projeler geliştirmeleri için oluşturulmuş bir topluluktur. Türkiye bu programa 2009
yılında katıldı.
(Kaynak: http://etwinning.meb.gov.tr/etwnedir/ )

Öğrenme Kaybı

Genellikle eğitime ara verilmesi ya da eğitimin kesintiye uğraması nedeniyle genel veya özel bilgi ve becerilerde ya da öğrencinin akademik ilerlemesinde görülen kayıp.
(Kaynak: EdGlossary (2013). Learning loss. Şubat 2021, https://www.edglossary.org/learning-loss/ )

Öğretmen Özerkliği

Öğretmenlerin okuldaki mesleki bağımsızlıkları, özellikle de öğrencilerine neyi nasıl anlatacaklarına ilişkin kararları ne derece bağımsız verebildikleriyle değerlendirilen bir kavramdır.
(Kaynak: https://www.edglossary.org/teacher-autonomy/ )

Teknopedagojik Alan Bilgileri

Eğitim-öğretim süreçlerinde alana özgü olarak kullanılabilecek araçlara ve bu araçların öğrenmeye nasıl etki edeceğine yönelik bilgidir (matematik, fen bilimleri, İngilizce vb.). Bu bilgi türü; pedagojik alan bilgisi, teknolojik alan bilgisi ve teknolojik pedagojik bilginin bir aradalığıyla sağlanabilir.
(Kaynak: Mishra, P. ve Koehler, M. J. (2006). Technological pedagogical content knowledge: A framework for teacher knowledge. Teachers College Record, 108(6), 1017–1054)

Eğitim İzleme Raporu 2021: Öğrenciler ve Eğitime Erişim

Eğitim Reformu Girişimi — Mon, 25 Oct 2021 18:10:13 +0000

Eğitim İzleme Raporu 2021: Öğrenciler ve Eğitime Erişim dosyasında salgın sürecinde eğitime ve okulun sunduğu sosyal hizmetlere erişimi, uzaktan eğitimin durumunu ve ortaya çıkan sosyal ve duygusal ihtiyaçları çocuğun iyi olma hâlini önceliklendirilerek değerlendirdik.

Bu yayına şu şekilde referans veriniz: Tunca, E., Kesbiç, K. ve Gencer, E., G. (2021). Eğitim izleme raporu 2021: Öğrenciler ve eğitime erişim. Eğitim Reformu Girişimi.
https://www.egitimreformugirisimi.org/egitim-izleme-raporu-2021-ogrenciler-ve-egitime-erisim/

2020-21, salgının başladığı 2019-20 eğitim-öğretim yılının ikinci dönemine kıyasla okulların daha uzun süre açık olduğu, seyreltilmiş yüz yüze eğitim ve uzaktan eğitimin bir arada uygulandığı bir eğitim-öğretim yılı oldu.

Bu dönemde Millî Eğitim Bakanlığı’nın (MEB) öncelikli hedefi ve eğitim paydaşlarının beklentisi 16 Mart 2020’de kapanan okulların yeniden açılarak yüz yüze eğitime geri dönülmesiydi.

Eğitim yılının %44,4’ünde, yani 87 gün, tüm bölge ve kademelerdeki okullar kapalıydı.

UNESCO’nun hafta sonları ve resmi tatilleri içine katarak sağladığı verilere göre, 31 Ağustos 2020-2 Temmuz 2021 tarihleri arasında Meksika, Kosta Rika ve Polonya’dan sonra Türkiye Ekonomik Kalkınma ve İşbirliği Örgütü (OECD) ülkeleri arasında okulların en uzun süre kapalı olduğu dördüncü ülke oldu.

31 Ağustos-18 Eylül 2020, 23 Kasım 2020-12 Şubat 2021 ve 29 Nisan-14 Mayıs 2021 tarihleri arasında tüm okullar kapalıydı. 2 Mart-28 Nisan 2021 tarihleri arasında ise okulların durumuna illerin risk düzeyine göre karar verildi.

2020-21 Eğitim-Öğretim Yılında Türkiye’de Kademelere Göre Yüz Yüze ve Uzaktan Eğitim

5, 6, 7, 9, 10 ve 11. sınıflarda öğrenim gören öğrenciler için okullar, 2020-21 eğitim-öğretim yılı boyunca yüksek ve çok yüksek risk altında olan illerde 20 gün, orta ve düşük riskli illerde ise 56 gün açık kaldı.

Okulöncesi kademesi (109 gün), 1. sınıflar (99 gün), köy okulları (95 gün) ve özel eğitim okulları (94 gün) en uzun süre açık kalan kademe ve kurumlardı. 6, 7, 10 ve 11. sınıflar ise yüz yüze eğitime en kısa süre devam eden kademelerdi.

2020-21’de okulların dönem dönem seyreltilmiş yüz yüze eğitim için açılmasına karşın eğitim hizmetleri ağırlıklı olarak uzaktan eğitimle sürdürüldü.

Uzaktan eğitimde gerekli cihazlara ve internete erişim, bakımverenlerin ev içi desteği, eğitim diline hakimiyet ve bireyselleşmiş eğitim gereksinimi gibi faktörler eğitime katılım ve etkin erişimin belirleyicileri oldu. İmkânlar çocuktan çocuğa büyük farklılıklar gösterdi.

Eğitim Bilişim Ağı (EBA) kullanım verilerine göre, öğrencilerin %31’i bilgisayar ve %9’u tablet aracılığıyla uzaktan eğitime erişirken mobil cihaz kullananların oranı ise %60.

Türkiye Güvenli Okullaşma ve Uzaktan Eğitim (SSDE) Projesi

Haziran 2020’de başlayan ve MEB ve Dünya Bankası işbirliğiyle gerçekleşen projenin ara raporu uzaktan eğitime dair önemli veriler sağlıyor:

Proje kapsamında yayımlanan ara rapora göre, 30 Haziran 2020’de eşzamanlı olarak 300.000 kullanıcı EBA sistemine giriş yapabiliyorken 29 Mart 2021’de kapasite 860.000 eşzamanlı kullanıcıya yükseltildi.

Proje başlangıcında uzaktan eğitim altyapısıyla aynı anda 25.000 çevrimiçi sınıf ders yapabiliyorken 29 Mart 2021 itibarıyla bu sayı 255.000’e çıktı.

Haziran 2020 verilerine göre en yoksul %20’lik kesimdeki ailelere mensup çocukların çevrimiçi eğitime erişim oranı sadece %14’tür. SSDE Projesi’yle bu oranın 2021 sonuna kadar %20’ye, proje tamamlandığında ise %30’a çıkarılması hedefleniyor.

29 Mart 2021 itibarıyla haftada bir saatten fazla EBA platformunu kullanan öğrencilerin oranı %66. Bu oran, 30 Haziran 2020’de %26’ydı.

Araştırmalar, okulların uzun süre kapalı kalmasının öğrencilerin duygu durumunu olumsuz etkilediğini gösteriyor.

Salgın döneminin çocuklar üzerine etkisini inceleyen bir rapor, okulları 1-4 hafta arasında kapanan öğrencilerin %62’sinin olumsuz duygularının arttığını belirtirken okulları 17-19 hafta arasında kapanan öğrencilerde ise bu oran %96’ya yükseliyor. Dolayısıyla salgın döneminde eğitime erişim ve ortaya çıkan ihtiyaçlar değerlendirilirken öğrencilerin düzenlemeleri nasıl deneyimlediğinin odağa alınması önem taşıyor.

*_{Wagner, E. (2021). Building forward better: How the global community must act now to secure children’s learning in crises. Save the Children International. Ekim 2021, https://resourcecentre.savethechildren.net/pdf/build-forward-better.pdf/}

Salgın, çocukların eğitime erişimi nasıl etkiledi?

2020-21’de ortaöğretim hariç tüm kademelerde net okullulaşma oranları bir önceki yıla göre düştü. Önceki yıla göre en büyük fark okulöncesi eğitimde net okullulaşma oranlarında.

EK:TÜRKİYE’DE NET OKULLAŞMA TRENDLERİ

Salgının bakım, çocuk koruma ve eğitim sistemlerinde yarattığı kriz, özellikle erken çocukluk dönemindeki çocukları olumsuz şekilde etkiledi.

Çocuğun gelişimi için kritik bir dönem olan 0-3 yaş grubuna yönelik kurumsal erken çocukluk eğitimi (EÇE) hizmeti yok denilecek kadar az. Var olan hizmetlerin niteliği yetersiz bulunuyor ve yüksek ücretler nedeniyle bu hizmetlere toplumun sınırlı bir kesimi erişebiliyor. Bu yaş grubuna yönelik erken çocukluk eğitimi programlarının hazırlanması ve bu programların özellikle daha kırılgan gruplar için yaygınlaştırılması önemli.

2020-21 eğitim-öğretim yılında okulöncesi eğitimdeki öğrenci sayısı %32,9 azaldı. 5 yaşta ise okulöncesi eğitim net okullulaşma oranı %71,2’den %56,9’a düştü.

Kaynak: 2019-20’ye kadar olan yıllara ait veriler (Ergün ve Arık, 2020) kaynağından, 2020-21 yılına ait bilgiler MEB (2021b) kaynağından alındı.

Toplum Temelli Kurumlar

Türkiye’de okulöncesi eğitim hizmetleri MEB’e bağlı olan ve olmayan, özel ve resmi farklı kurumlar tarafından sunuluyor. Okulöncesi eğitimdeki kurumlara ilişkin değerlendirme yapılırken “toplum temelli kurumlar”a özellikle dikkat çekmek gerekiyor.

‘’Toplum temelli kurumlar’’, “Diyanet İşleri Başkanlığına bağlı 4-6 yaş kurslar, belediyelerce açılan kreşler, derneklerce açılan kreşler”i kapsıyor. Diyanet İşleri Başkanlığı tarafından sağlanan Kur’an kursu eğitiminin sunduğu eğitimin müfredatı ve modeli, okulöncesi eğitim kapsamında değerlendirilmesi için gerekli koşulları sağlamıyor. Bu kurslarda görevli kişiler için okulöncesi öğretmenliği yapmak için gerekli olan, Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı’nca saptanmış yükseköğretim kriterlerini sağlama yükümlülüğü de yoktur.

Bu kurslarda sunulan hizmetlerin çocuğun din veya inanç özgürlüğünü de içerecek biçimde çocuk hakları norm standartları ile ulusal mevzuat göz önünde bulundurularak değerlendirilmesi ve bu hizmetlerin çocuklara etkilerine yönelik izleme ve değerlendirme çalışmalarının yapılması ihtiyacı da sürüyor.

Salgında edinilen deneyimler ve gelecekte yaşanması öngörülen krizler, eğitimin dönüşerek her öğrenci için her koşulda erişilebilir ve kapsayıcı hâle gelmesinin önemini özel önlem ihtiyacı duyan çocuklar bakımından daha da belirginleştirdi.

Eğitim İzleme Raporu 2021: Öğrenciler ve Eğitime Erişim dosyasında Eğitime Erişimi İçin Özel Önlem Gereken Çocuklar başlığı altında bu gruplardan bir kısmı için değerlendirme yapıldı.

Özel Eğitim Desteğine İhtiyacı Olan Çocuklar

Mülteci Çocuklar

Çalışan Çocuklar

Köy Okulları

Ceza İnfaz Sisteminde Çocuklar

Korunma İhtiyacı Olan Çocuklar

Azınlık Okulları

2020-21 eğitim-öğretim yılının özel eğitim istatistikleri, salgının özel eğitim ihtiyacı olan çocukların eğitime katılmasına ve eğitimde kalmasına olumsuz etkisini gösteriyor.

Özel eğitim hizmetlerinden yararlanan öğrenci sayısı 2020-21’de geriledi. Aradaki fark sayısal olarak sadece 10 olsa da özel eğitim hizmetlerinden yararlanan öğrenci sayısının uzun yıllardır artış eğiliminde olduğu ve özel eğitim hizmetlerine ihtiyaç duyan toplam çocuk sayısının bilinmediği unutulmamalıdır.

EK:YILLARA GÖRE ÖZEL EĞİTİM ÖĞRENCİ SAYILARI

2016’da tüm dünyada çalışan çocuk sayısı 151.600.000 iken bu sayı 2020 yılında 160.000.000’a yükseldi.

Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) ve Birleşmiş Milletler Çocuklara Yardım Fonu (UNICEF) tarafından dört yıl aralıklarla toplanan veriler, gelecek açısından karamsar bir tablo sergiliyor ve dünya çapında 2000 yılından bu yana ilk kez çocuk işçiliğinin arttığını ortaya koyuyor.

Okul çağındaki Suriyeli çocukların 2019-20’de %63,3 olan okullulaşma oranı 2020-21’de %64,4’e ulaştı.

Suriyeli öğrencilerin ortaöğretimdeki okullulaşma oranları diğer kademelere göre daha düşük seyrediyor. Okula kayıtlı olmayan Suriyeli çocukların sayısı ise 425.666..

Ekonomik destek programlarının Suriyeli çocukların okullulaşma oranlarının artmasında etkili olduğu belirtiliyor. Sosyal Uyum Yardımı programı yararlanıcısı ailelerin 6-17 yaş arasındaki çocuklarının okul dışında kalma oranı %13,7 iken program kapsamında olmayan mülteci ailelerin çocuklarında bu oran %36,2.

Mülteci çocuklara dair düzenli veriler Suriyeli çocuklarla sınırlı. Bu nedenle Suriye dışındaki ülkelerden gelen mülteci çocukların eğitime erişim durumlarının izlenmesindeki zorluklar devam ediyor.

Eğitim İzleme Raporu 2021: Öğrenciler Ve Eğitime Erişim Paneli

Eğitim İzleme Raporu 2021: Öğrenciler ve Eğitime Erişim dosyasının bulgularını ERG YouTube kanalında yayımlanan etkinlikte kamuoyuyla paylaştık.

ERG Sözlük

Çocuğun İyi Olma Hâli

Çocuğun yaşam kalitesini, öznel iyi olma hâlini ve memnuniyetini ön plana alan ve yapabilirliklerini artırmayı hedefleyen bir yaklaşımdır. Bu yaklaşım sağlık, maddi durum, eğitim, ev ve çevre koşulları, ilişkiler gibi alanlarda çocuğun iyi olmasını hedefler, çocuğun refahına ve gelişmesine bütünsel olarak yaklaşır.
(Kaynak: https://bit.ly/2WTrcFb)

Dijital Uçurum

“Farklı sosyoekonomik düzeylerdeki bireylerin ve toplulukların bilgi iletişim teknolojilerine (BİT) erişimde ve bunların kullanımında yaşadığı eşitsizlik olarak” tanımlanan “dijital uçurum” kavramı, salgın öncesinde de var olan eşitsizliklerin “derinleşebilme potansiyelini” ortaya koyuyor.

EBA Destek Noktaları

Eğitimin uzaktan yapıldığı COVID-19 salgın sürecinde, evinde bilgisayar ve internet erişimi bulunmayan öğrencilerin EBA’ya erişimini sağlamak için okul/kurumlarda oluşturulan alanlardır.
(Kaynak: https://ders.eba.gov.tr/yardim-sss/ )

Yaşam Doyumu

Bireylerin kendi ölçütlerini dikkate aldıklarında yaşamlarından tatmin sağlama düzeyleridir.
(Kaynak: Diener, 2009’dan aktaran MEB, 2021a.)

Bulgular, çoğu ülke ve şehirde iyimserlik, güven ve strese dayanıklılık arttıkça yaşam doyumunun da anlamlı artışlar gösterdiğini işaret ediyor. Bu değişkenler arasında iyimserlik,
yaşam doyumu ile en güçlü ilişkiye sahip olan özellik olarak öne çıkıyor.
(Kaynak: MEB, 2021a.)

Eğitim İzleme Raporu 2021: Eğitim Ortamları

Eğitim Reformu Girişimi — Mon, 09 Aug 2021 22:56:34 +0000

Eğitim İzleme Raporu 2021: Eğitim Ortamları dosyası, okulu içinde bulunduğu çevre ve coğrafyayla ilişkilendirerek ve eğitim ortamlarına yönelik göstergeler çeşitlendirilerek hazırlandı. Eğitim İzleme Raporu 2021: Eğitim Ortamları’nda, uzaktan eğitiminin gerçekleştiği ev ortamlarını ve dijital mecraları kapsadık ve ortamların eğitime etkisini değerlendirdik.

Bu yayına şu şekilde referans veriniz: Kıygı, G. (2021). Eğitim izleme raporu 2021: Eğitim ortamları. Eğitim Reformu Girişimi.
https://www.egitimreformugirisimi.org/egitim-izleme-raporu-2021-egitim-ortamlari/

2020-21 eğitim-öğretim yılında eğitim ortamlarına yönelik gelişmeler, uzaktan eğitiminin gerçekleştiği ev ile dijital ortamları kapsayacak ve çocukların yaşadıkları çevrenin eğitime etkisini ortaya koyacak şekilde kapsanıyor. Okul, ev ve dijital mecraları içine alan eğitim ortamları Bronfenbrenner’in Ekolojik Sistemler Kuramı çerçevesinde ölçeklendirerek ve mekânsallaştırarak ele alınıyor.

Ekolojik Sistemler Kuramı, çocuğu (bireyi) merkeze alan iç içe geçmiş sistemlerden oluşan bir çevre modeli tanımlar ve insan gelişiminin bir çevre içinde gerçekleştiğini belirtir. Birbirini kapsayan bu sistemler merkezden çepere doğru mikrosistem, mezosistem, ekzosistem, makrosistem ve kronosistem şeklinde adlandırılır.

Eğitim İzleme Raporu 2021: Eğitim Ortamları’nın çerçevesi: ekolojik sistemler kuramı

UNESCO verilerine göre, 21 Eylül – 31 Mayıs 2021 tarihleri arasında hafta sonlarını ve tatil günlerini çıkarınca Türkiye’de okullar COVID-19 salgını nedeniyle 55 gün kapalıydı.

Türkiye, bu dönemde OECD ülkeleri arasında Meksika’dan sonra okulların en uzun süre kapalı kaldığı ikinci ülke oldu. Türkiye’yi Polonya, Kolombiya ve İrlanda izledi. OECD üyeleri arasında okulları en uzun süre açık tutan ilk beş ülke sırasıyla ABD, Avustralya, İsveç, İzlanda ve Japonya.

Kademeli normalleşme ve illerin risk kategorilerinin eğitime etkisi nasıl oldu?

Kaynak: 2019-20’ye kadar olan yıllara ait veriler (Ergün ve Arık, 2020) kaynağından, 2020-21 yılına ait bilgiler MEB (2021b) kaynağından alındı.

Eğitim İzleme Raporu 2021: Eğitim Ortamları dosyası kapsamında 1 Mart 2021 tarihinde açıklanan COVID-19 risk haritasıyla eğitim ortamlarının temel göstergelerinin çakıştırıldığı Harita 1, risk düzeylerine göre hangi ilde kaç öğrencinin yüz yüze eğitime başlayamadığını gösteriyor. Türkiye genelinde 39 ilde 3.572.759 öğrencinin kademeli normalleşme döneminde uzaktan eğitime devam etmesi yönünde karar alındı.

Fiziksel olarak okuldan uzaklaşmanın, çocukların psikososyal destekler, koruma mekanizmaları ve hareket, oyun ve sosyalleşme imkânlarına erişiminde ne gibi etkileri olabilir?

Eğitimin en önemli rollerinden biri bireylerin duygusal ve sosyal iyi olma hâlini desteklemesi. Okul yalnızca akademik öğrenimin gerçekleştiği bir yer değil, çocukların akranlarıyla sosyalleştikleri, oyun oynadıkları, birbirlerinden öğrendikleri, bireyleşmeyi ve toplumsal yaşamı tecrübe ettikleri bir ortam.

Çocukların ebeveynlerinden bağımsız bir şekilde vakit geçirip bireyleşmelerine katkı sunan okulun ortadan kalkması, ebeveynlerin işe gitme, evden çalışma, hanede birden fazla kişinin bakımını üstlenme gibi farklılaşan koşulları düşünüldüğünde birçok stres unsurunu beraberinde getirebilir. Dünya genelinde yapılan farklı çalışmalar, salgın döneminde ebeveynlik stresinin arttığını, bakım ve gözetim kapasitesinin etkilendiğini ortaya koyuyor.

Ebeveynlik Stresi

Sosyo Politik Saha Araştırmaları Merkezi tarafından yapılan araştırmada 0-18 yaş grubu çocuk bulunan hanelerin %19,3’ünde salgın sürecinde çocukların şiddete maruz kaldığı ifade ediliyor.

Okulların kapandığı salgın ve afet gibi durumlarda, ilgili politikalar, eğitimin devamlılığının sağlanmasının yanı sıra psikososyal desteklere erişim, çocuk koruma, hareket, oyun ve sosyalleşme gibi eğitimin hak temelli diğer nitelikleri de düşünülerek kurgulanmalı.

Salgınla birlikte evin eğitim ortamına dönüşmesi haneler arasındaki imkân farklılıklarının eğitime daha fazla yansımasına sebep oldu.

İstanbul’da derin yoksulluk yaşayan hanelerin %57,8’inde çocuklar uzaktan eğitimde dersleri takip edemiyor.

Yoksulluk ve refah kaybı, salgının uzun döneme yayılacak etkilerinden. Salgın sonrası düzenlenecek eğitim politikaları ve programlarının, öncelikle bu etkiler sonucunda eğitimden kopuş yaşayan çocukların takibi ve eğitime geri kazandırılmasını hedeflemesi hayati önemde.

Salgın döneminde internet kullanımı sıklığında %70 artış yaşandı.

Uzaktan eğitim sürecinde aynı odayı, aynı dijital araçları paylaşmak durumunda kalan çocukların eğitime katılımında kesintiler yaşandı. MEB’in öğretmenler, okul yöneticileri ve velilerle yaptığı anket sonuçlarında dijital okuryazarlık eksikliği, salgının getirdiği kaygı bozuklukları ve cihaz ve erişim eksikliği uzaktan eğitimde en çok yaşanan sorunlar olarak öne çıktı.

Salgın sürecinde sınıf ortamlarının nitelikleri sosyal mesafe kurallarıyla birlikte yeniden gündeme geldi.

Salgın koşullarına yönelik tedbirlerde dersliklerde bulunması gereken öğrenci sayısına ilişkin öneri bulunmuyor. Yine de kalabalık sınıflarda sosyal mesafenin daha zor sağlanabileceği göz önünde bulundurulduğunda, risk düzeyi ve derslik başına düşen öğrenci sayısı çakıştırılmasıyla oluşturulan haritalar önemli bir izlek sunuyor.

Kademeli normalleşme kararlarında yüz yüze eğitime geçiş yapacak bölgelerde derslik başına düşen öğrenci sayıları gözetilerek ek düzenlemeler yapılmadı.

Okulların mekânsal kaynaklarının sosyal mesafe ve hijyen kurallarının uygulanmasına elverişli olmaması, uzaktan eğitim ve yüz yüze eğitime geçiş kararlarını etkileyen faktörlerden biri olarak değerlendirilebilir.

Okulun kurumsal ortamının niteliğine ilişkin diğer bir önemli gösterge ikili eğitim uygulamaları

MEB 2021 Yılı Performans Programı’nda tekli eğitimde performans göstergeleri oranları, tüm eğitim kademelerine göre yıl sonu tahminleriyle yayımlandı. Bu göstergelere göre ilkokulda tekli eğitimdeki öğrenci oranı hedefi 2020 için %75,0 iken performans %63,21 oldu. ’Ortaokul kademesi için performans %71,54’le %73,0 hedefine yaklaştı. Genel ortaöğretimde ise %96,9’luk hedef gerçekleştirildi.

Eğitim ortamlarının ve içinde bulundukları mikrosistemlerin, coğrafi koşullar göz önünde bulundurarak afete karşı hazırlanması önem taşıyor.

Salgın koşulları, iklim krizinin etkileri ve farklı afetlerle başa çıkabilmek için eğitim ortamlarının coğrafi, fiziki, sosyolojik, ekonomik gerçekliklerini dikkate alan, geçmişten edinilen deneyimleri kapsayarak geleceği planlayan bütünleşik bir “dayanıklılık” yaklaşımı önceliklendirilmeli.

Eğitime yönelik üst politika metinlerinde doğrudan iklim krizine yönelik hedefler yer almıyor, ihtiyaçlar tanımlanmıyor.

Eğitim sistemini iklim kriziyle entegre bir şekilde düşünmek, somut uygulama politikaları oluşturmak, eğitim ortamlarında sosyal ve mekânsal adaleti içeren, kapsayıcı ve bütüncül bir dayanıklılık mekanizması kurmak eğitim politikalarının öncelikli gündem maddelerinden biri olmalı.

Eğitim İzleme Raporu 2021: Eğitim Ortamları Paneli

Eğitim İzleme Raporu 2021: Eğitim Ortamları dosyasının bulgularını ERG YouTube kanalında yayımlanan etkinlikte kamuoyuyla paylaştık.

ERG Sözlük

Çocuğun İyi Olma Hâli

Dijital Yorgunluk

Uzaktan çalışmayla ortaya çıkan çevresel taleplerin yol açtığı neredeyse kesintisiz fizyolojik etkinlik, yoğun odaklanma, etkin çalışma ve performans gösterme baskısı, huzursuzluk, kaygı ve rahatlayamamayla ilişkilendirilmiş yorgunluk durumu.

Kaynak: Kumar Sharma, M., Sunil, S., Anand, N., Amushan, S. ve Ganjekar, S. (2021). Webinar fatigue: Fallout of COVID-19. Journal of the Egyptian Public Health Association, 96(9). https://doi.org/10.1186/s42506-021-00069-y , Eğitim İzleme Raporu 2021: Eğitim Ortamları)

Ebeveynlik Stresi

Ebeveynlik stresi, bakımveren olmakla ilişkili, çocuk sahibi olmanın gerektirdiği görevlere karşı uyum sağlamaya dönük yaşadıkları fizyolojik ve psikolojik tepkilerden oluşan bir süreç olarak tanımlanıyor. Ebeveynlik stresi, ebeveynliklerine destek olarak onlara uygun kaynaklardan yararlanmada ebeveynleri cesaretlendiren ve enerji veren motivasyonel bir değişken olarak ele alınıyor. Ebeveynlik stresinin nedenlerini ve etkilerini değerlendirmek için iki yaklaşım benimsenmiştir: Bunlardan biri; anne-baba-çocuk ilişkisi ve diğeri ise günlük yaşamda karşı karşıya kalınan zorlanmalardır. Her iki yaklaşım da ebeveynlik stres nedenleri ve etkileri hakkında birbirlerine alternatif ve tamamlayıcı niteliktedir.

(Kaynak: Aydoğan, D. ve Özbay, Y. (2017). Ebeveynlik stres ölçeği geçerlik ve güvenirlik çalışması. Uluslararası Erken ÇocuklukEğitimi Çalışmaları Dergisi, 2(2), 24-38. http://ijeces.hku.edu.tr/tr/download/issue-file/6644 , Eğitim İzleme Raporu 2021: Eğitim Ortamları)

Katılımcı Tasarım

Katılımcı tasarım, bir mekânı kullanan ya da kullanacak olan paydaşların ihtiyaçları, kullanım alışkanlıkları ve birlikte yaşam pratikleri doğrultusunda mekânların kurgusunun ve programının belirlenmesi süreçlerine katılması ile katılımı mümkün kılacak yöntemlerin (sözlü ifade, atölye çalışmaları vb.) bütününü kapsar.

(Kaynak: Hart, R., A. (1992). Children’s participation: From tokenism to citizenship. Innocenti Essays: 4. UNICEF ICDC. , Eğitim İzleme Raporu 2021: Eğitim Ortamları)

Oyun Değeri

Oyun değeri, bir ortamın, nesnenin veya ekipmanın çocukların oyun deneyimine kattığı değeri tanımlamak için kullanılır. Yüksek oyun değeri, çocukların birçok farklı şekilde oynayabileceğini, kendi fikirlerini ve eylemlerini genişletebileceğini veya detaylandırabileceğini gösterir. Oyun değeri değerlendirme kriterlerine ilişkin farklı ekoller
bulunuyor. Genel çerçevede, oyun değeri fiziksel oyun (zıplama, tırmanma gibi hareketler), duyusal oyun (dokunsal, işitsel, görsel ve doğal öğelerle etkileşim) ve sosyal oyun (işbirliği, sosyal etkileşim ve yaratıcı oyun) kategorileriyle değerlendirilir. Oyun değeri kavramı, oyun alanlarının niteliklerinin geliştirilmesinde ölçülebilir kriterler ortaya
koyması açısından önemlidir.

Kaynak: HAGS (t.y.). How playground equipment supports play values and inclusive experiences. Temmuz 2021, https://hags.co.uk/en-gb/designing-inclusiveplaygrounds/play-values#13727
Children Scrapstore (2017, 28 Nisan). How to assess a play space for play value. Temmuz 2021, https://www.childrensscrapstore.co.uk/blog/2017/04/how-to-assessplay-space-for-play-value.html , Eğitim İzleme Raporu 2021: Eğitim Ortamları)

Oyun Hakkı

Çocuğun iyi olma hâline bütüncül olarak etki eden, beslenme, sağlık, barınma ve eğitim gibi temel ihtiyaçları arasında yer alan, tüm çocukların sahip olduğu ve Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarına dair Sözleşme’yle de güvence altına alınmış olan çocuk haklarından biri. Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarına dair Sözleşme’nin 31. maddesi çocuğun dinlenme, boş zaman değerlendirme, oynama ve yaşına uygun eğlence etkinliklerinde bulunma, kültürel ve sanatsal yaşama serbestçe katılma hakkını kapsar.
Sözleşme, çocuğun kültürel ve sanatsal yaşama tam olarak katılma hakkını saygı duyarak tanıma, özendirme ve çocuklar için, boş zamanı değerlendirme, dinlenme, sanatsal ve kültürel etkinlikler konusunda uygun ve eşit fırsatları sağlamaya teşvik etmek gibi devletlerin temel yükümlülüklerini belirtir.

(Kaynak: Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarına Dair Sözleşme. Temmuz 2021, https://www.unicef.org/ turkey/cocukhaklarina-dair-sözlesme , Eğitim İzleme Raporu 2021: Eğitim Ortamları)

Sağlık Hakkı

Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarına Dair Sözleşme’nin 24. maddesi çocukların sağlık hakkını hem çocukların her türlü sağlık hizmetine erişimi hem de “çocukların sağlığı için zararlı geleneksel uygulamaların kaldırılması amacıyla uygun ve etkili her türlü önlemi” kapsamında tanımlar. Sağlık hakkı, çocukların yaşadıkları ya da vakit geçirdikleri mekânların çocukların sağlığına zarar vermeyecek bir ortam sunması için devlete sorumluluk yükler.

(Kaynak: Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarına Dair Sözleşme. Temmuz 2021, https://www.unicef.org/ turkey/cocuk-haklarina-dair-sözlesme , Eğitim İzleme Raporu 2021: Eğitim Ortamları)

Travmaya Duyarlı Okul

(Kaynak: Craig, Susan E. (2016). Trauma sensitive schools. Teachers College Basın. ve Alexander, J. (2019). Building trauma-sensitive schools: Your guide to creating safe, supportive learning environments for all students. Paul H. Brookes Publishing Company , Eğitim İzleme Raporu 2021: Eğitim Ortamları)

Eğitim İzleme Raporu 2021: Eğitim Yönetişimi ve Finansmanı

Eğitim Reformu Girişimi — Thu, 27 May 2021 09:34:31 +0000

2020-21, salgın koşulları altında tamamlanan ilk eğitim-öğretim yılı olacak. Dosyada salgınla birlikte gündeme gelen acil ihtiyaçlar ile üst politika belgelerinde yer alan hedefler arasındaki ilişkinin önemine dikkat çekiliyor ve salgın döneminde ortaya çıkan belirsizlik nedeniyle artan paydaşlar arası güven ihtiyacı inceleniyor. Ayrıca, maliyet-etkililik analizi çerçevesinde eğitime ayrılan kaynakların nasıl daha etkili, hakkaniyetli ve kapsayıcı kullanılabileceği, salgın koşullarının ortaya çıkardığı acil ihtiyaçlar da göz önünde bulundurularak tartışılıyor.

Bu yayına şu şekilde referans veriniz: Korlu, Ö., Bakioğlu, M. ve Gencer, E. G. (2021). Eğitim izleme raporu 2021: Eğitim yönetişimi ve finansmanı. Eğitim Reformu Girişimi.
https://www.egitimreformugirisimi.org/egitim-izleme-raporu-2021-egitim-yonetisimi-ve-finansmani/

Eğitim Yönetişimi

Üst politika belgeleri

Salgın sürecinde güven ilişkileri

Okul özerkliği ve okulların güçlendirilmesi

Eğitim Finansmanı

Maliyet etkililik analizi çerçevesinde eğitime ayrılan kaynaklar

Eğitim harcamaları

MEB 2021 bütçesi

Eğitim Yönetişimi

Eğitimde iyi yönetişim, eğitim hizmetleri sağlanırken çocuğun yüksek yararını ve iyi olma hâlini odağa alır. Bu alanda izleme ve değerlendirme, karar ve politikaların içeriklerinin yanı sıra uygulama süreçlerinin incelenmesini de kapsar. İzleme çalışmaları eğitim sistemindeki hedeflerin ve kaydedilen iyileşmelerin takip edilmesi, hesap verebilirliğin sağlanması bakımından önem taşır.

Üst Politika Belgeleri

2020-21 eğitim-öğretim yılı süresince On Birinci Kalkınma Planı (2019-2023) ve doğrultusunda hazırlanan Millî Eğitim Bakanlığı (MEB) 2019-2023 Stratejik Planı uygulanmaya devam etti.

COVID-19 salgını, üst politika belgelerinin birbirleriyle bağlantılarında mevcut olan sınırlılıkları daha görünür kıldı. Stratejik planlar ve performans programlarında yer almayan, COVID-19 salgını gibi acil durumların ortaya çıkardığı yeni koşul, akut ihtiyaç ve sorunlar için ek politika tedbirleri gerektiğinde uygulamada zorluklar yaşanabiliyor. Bu nedenle, koşullar gerektirdiğinde esneklik sağlayacak ara formüllerin oluşturulması önem taşıyor.

Eğitim sistemindeki acil ihtiyaçların karşılanmasına yönelik uygulamalarla orta ve uzun vadeli hedeflere yönelik hedeflerin birlikte yönetilmesine ihtiyaç duyuluyor.

Üst politika belgelerine yönelik ihtiyaçlar:

İzlemenin sürekliliği

Düzenli ve şeffaf veri paylaşımı

Planlama/politika oluşturma ve uygulama

Salgın Sürecinde Güven İlişkileri

COVID-19 salgını sürecinde ilk alınan karar ve tedbirlerin geçici olması olağan karşılanabilirse de, yeni eğitim-öğretim yılında okulların açılması ve ölçme değerlendirme süreçleriyle ilgili sık değişen kararlar eğitim ekosistemine etki eden ve karar alma süreçlerinde rol oynayan tüm kurum, kuruluş ve otoritelerin hazırlıksızlığı ve koordinasyonsuzluğu olarak algılanabiliyor.

EK: Okulların açılmasına dair seçili kararlar

COVID-19 salgını gibi dış etkenlerle belirsizliğin arttığı dönemlerde eğitim paydaşlarında güven ihtiyacı oluşuyor.

Eğitim yönetişimi bakımından okulların açılma-kapanma kararının hangi parametrelere göre verildiğinin net olmaması ve kararların sık değişmesi paydaşlar için farklı zorluklar oluşturdu ve paydaşlar arası güven ilişkileri üzerinde olumsuz bir etki yarattı. Odak grup çalışmasına katılan öğrenciler okullarından teyit gelmeden otoriteler tarafından açıklanan kararlara “inanmamayı tercih ettiklerini” ve eyleme geçmediklerini belirtiyorlar. Görüşmeye katılan yönetici ve öğretmenler ise alınan kararları basından, sosyal medyadan ve çevrimiçi yazışma platformlarından takip ettiklerini ifade ediyorlar. Ayrıca, bazı öğretmenlerin “teyitçi” olarak görev yaptıkları dile getiriliyor.

Öğretmenler İçin Dijital Okuryazarlık Projesi

Öğretmen Ağı ve teyit.org işbirliğinde başlayan projede öğretmenlerin eleştirel dijital okuryazarlıklarının güçlendirilmesi amaçlanıyor. Eleştirel dijital okuryazarlık bilgiye erişme, bilgiyi işleme, anlamlandırma, güvenilir kaynaklara ulaşabilme, nitelikli kaynakları tespit edebilme, dijital çağda etkin olarak katılım gösterebilme, çevrimiçi güvenlik, dijital esenlik gibi kavramları tanıyabilme gibi pek çok beceriyi beraberinde getiriyor.

https://teyit.org/ekipten-elestirel-dijital-okuryazarlik-icin-ogretmenlerle-birlikte

Dosya kapsamında yapılan odak grup görüşmelerine göre COVID-19 döneminde güven ihtiyacının artmasının nedenleri ve çözümü için ihtiyaçlar

Erken ve düzenli iletişimle öğretmen, veli, öğrenci desteği, kaygıları gidermeye, yenilikleri ortaya çıkarmaya ve okulların güvenli ve geniş çaplı bir kabulle açılmasına yardımcı olabilir. Alınan kararlara yönelik kurumsal ve güvenilir bir iletişim platformunun olması ve yaş gruplarına uygun olarak öğrencilere yönelik bilgilendirme yapılması da önem taşıyor. MEB tarafından hazırlanan covid19.meb.gov.tr internet sitesi bu kapsamdaki ihtiyaçlara cevap vermek için iyi bir başlangıç.

Türkiye’de eğitimle ilgili neredeyse tüm kararlar merkezi teşkilat tarafından belirleniyor.

Bu durum OECD ülkeleri karşılaştırmalarına da yansıyor; Türkiye %72,9’la merkezi olarak alınan karar oranının en yüksek olduğu ülkelerden biri. Türkiye’de resmi ortaokullara ilişkin alınan kararların yalnızca %8,3’ü okullarda alınıyor.

COVID-19 salgını sürecinin doğası gereği kararların parçalı olarak ve yerelde alınması, özellikle salgının seyri boyunca eğitime erişimin ve öğrenmenin etkin bir şekilde sürdürülmesinde önemli bir işleve sahip. İl, ilçe ve okul bazlı alınan kararlar, özellikle 2020-21 eğitim-öğretim yılı başlangıcı itibarıyla MEB tarafından da vurgulanıyor. Bu durum okul özerkliğinin tekrar gündeme alınmasını anlamlı kılıyor.

Resmi Ortaokullardaki Kararların Alındığı Yönetim Düzeyine Göre Dağılımı, 2017

Okul özerkliğinin öğrencilerin akademik ve sosyal-duygusal gelişimlerinin iyileştirilmesi için gereken yenilikçi ve özelleşmiş uygulamaların hayata geçirilmesini kolaylaştıracağı öngörülüyor. Ancak, okulların farklı akademik, idari ya da altyapısal ihtiyaçları bulunuyor ve bu ihtiyaçlara cevap üretebilmek için kapasitelerini güçlendirmeleri gerekiyor. Okullara özgü durum ve ihtiyaçların tespit edilmesi, bu ihtiyaçların giderilmesi ve sonuçların takip edilmesinde Okul Gelişim Modeli ve Okul Profili Değerlendirme Projesi çalışmalarının okulu odağa alması iyi bir başlangıç teşkil ediyor.

MEB’in 2019 yılında kamuoyuyla paylaştığı Okul Profili Değerlendirme Projesi, okul özerkliğinin geliştirilmesi için önemli bir başlangıç noktası teşkil ediyor. Okul Profili Değerlendirme Projesi’nin temelinde 2023 Eğitim Vizyonu’nda çerçevesi çizilen Okul Gelişim Modeli bulunuyor. Okul Gelişim Modeli, okulların yıllık Okul Gelişim Planı hazırlaması ve bu planların merkezi teşkilatla birlikte izlenmesine dayanıyor. Okul Profili Değerlendirme Projesi’nin amacı ise eğitim sisteminin bütününde iyileşmenin sağlanması olarak konumlanıyor.

Eğitimin Finansmanı

Çocuk hakları çerçevesinde her koşulda tüm çocukların nitelikli eğitime erişiminin sağlanması ve bu amaç doğrultusunda eğitime ayrılan kaynakların adil kullanılması eğitim hakkı gereğidir. Bu hakkın güvence altına alınmasına yönelik eğitim finansmanı açısından en büyük engel kaynakların kısıtlılığı. Dolayısıyla, mevcut kaynaklar hem etkin bir şekilde kullanılmalı hem de adil bir şekilde dağıtılmalı. Tüm çocukların nitelikli eğitime erişimi için ihtiyaçlar dikkate alınarak kaynakların adil dağıtılmasıyla eşitlik, hakkaniyet ve kapsayıcılık ilkeleri doğrultusunda en fazla katkı sağlayan uygulamaların belirlenmesi, mevcut kaynakların etkin kullanılmasını sağlayabilir.

Maliyet-Etkililik Analizi Çerçevesinde Eğitime Ayrılan Kaynaklar

Eğitime ayrılan kaynakların durumunun verimlilik, hakkaniyet ve etkililik gibi ilkelere göre değerlendirilmesi önemli. Kaynakların sınırlı olduğu ve COVID-19 salgınıyla birlikte kaynak ihtiyacının arttığı düşünüldüğünde maliyet-etkililik analizi çerçevesinde planlama yapılması ihtiyacı bulunuyor.

Maliyet-etkililik analizi çerçevesinde PISA 2018’e göre başarılı eğitim sistemlerin ortak özelliklerinin eğitim finansmanı bakımından incelenmesi, eğitim harcamalarının hangi alanlara yapıldığında daha etkili olabileceğine ilişkin bir fikir verebilir

EK: PISA 2018’e göre başarılı eğitim sistemlerin ortak özellikleri

Maliyet-Etkinlik Analizi

Program ve politika alternatiflerinin kaynak kullanımına göre etkililiğinin değerlendirilebilmesi için uygun çıktı ölçütlerini maliyetlerle birleştiren bir yöntemdir. Genel yaklaşım, alternatiflerin sonuçlarının etkililiğine göre en düşük maliyetli olanın benimsenmesidir.
(Kaynak: Levin, H. (2001). Waiting for Godot: cost‐effectiveness analysis in education. New Directions for Evaluation, 2001(90), 55-68. https://www.researchgate.net/publication/227624965_Waiting_for_Godot_Cost-Effectiveness_Analysis_in_Education )

Eğitim Harcamaları

Kamu Harcamaları

Türkiye’de 2021’de kamunun eğitime ayırdığı toplam bütçe 211.933.156.000 TL’ye yükseldi. Önceki yıla göre toplam eğitim bütçesinin gayri safi yurtiçi hasılaya (GSYH) oranının arttığı, merkezi yönetim bütçesine oranının ise azaldığı görülüyor. 2021’de toplam eğitim bütçesinin GSYH’ye oranı ise 0,1 yüzde puan artarak %3,8’e yükseldi.

Toplam eğitim bütçesinin merkezi yönetim bütçesi içindeki payı 2016’dan bu yana azalıyor. 2016’da %19,2 olan bu oran 2021’de 3,5 yüzde puan azalarak %15,8’e geriledi. Toplam eğitim bütçesi gibi MEB bütçesinin de merkezi yönetim bütçesi içerisindeki payı 2016’dan beri azalıyor. 2021 itibarıyla MEB bütçesinin merkezi yönetim bütçesine oranı %10,9, GSYH’ye oranı ise %2,6. Hem toplam eğitim bütçesi hem de MEB bütçesinin miktarlarındaki artışa karşın merkezi yönetim bütçesine oranlarının azalması kamu kaynaklarında yaşanan artışın eğitime ayrılan kaynaklara eşit düzeyde yansıtılmadığına işaret ediyor. 2021’de merkezi yönetim bütçesi %22,6 artarken, toplam eğitim bütçesindeki artış %19,4’tür.

Toplam Eğitim Bütçesinin ve MEB Bütçesinin Yıllar İçindeki Değişimi

A Flourish chart

MEB 2020 Yılı İdare Faaliyet Raporu’nda ilk kez farklı kademelerdeki öğrenci başına harcama miktarları ve bu göstergenin izlenebilmesi için hedefler yer aldı. Eğitimde niteliğin artırılması ve eşitliğin sağlanması için eğitim harcamasına yönelik izleme çalışmalarının kişi başı ilkesine dayalı hesaplamalarla yapılması öneriliyor. Bu açıdan MEB’in MEB 2020 Yılı İdare Faaliyet Raporu’nda hem öğrenci başına yaptığı harcamayı hem de bu harcamayla ilgili koyduğu hedefi paylaşması önemli bir gelişme.

Hanehalkı Harcamaları

2017 verilerine göre OECD ülkeleri arasında özel eğitim harcamaları en yüksek ülke %34,8’le Kolombiya’dır. Kolombiya’yı sırasıyla Türkiye (%26,7), Avustralya (%18,8) ve Şili (%17,3) takip ediyor. OECD ülkelerinin genel ortalaması %10,0’dır. OECD genelinde özel harcamaların ağırlıklı olarak hanehalkı harcamaları olduğu görülüyor.

Hanehalkı harcamaları sadece özel öğretim kurumlarına yapılmıyor. Kamu okullarının kaynaklarında özel harcamalarının payının artması sosyoekonomik durumun eğitime etkisini artırıyor. Örneğin, okulların finansmanında veli bağışlarının payının artması okullar arası imkân farklılıklarını artırabilir. Bunun bir sonucu resmi okullarda öğrencilerin sosyoekonomik durumuna göre ayrışması olabilir.

Ortaöğretimde okuldan ayrılma riski en yüksek grup, kırsalda yaşayan, sosyal güvenliği olmayan, anne ve babasının eğitim düzeyi düşük, kalabalık ve yoksul ailelerde yaşayan kız çocuklarıdır.

2019’da hanehalkı eğitim harcamaları %8,6 artarak 53.833.111.938 TL oldu. Bu artışla hanehalkı harcamalarının eğitim harcamaları içerisindeki payı 1,2 yüzde puan artarak %20,8 oldu. Hanehalkı tarafından yapılan eğitim harcamaları hanelerin gelir durumuna ve kademelere göre farklılık gösteriyor.

19 Aralık 2020’de 2021 Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu teklifi TBMM’deki oylamanın ardından kabul edildi.

Kanun kapsamında, 2020 yılında 125.396.862.000 TL olan MEB bütçesi, 2021’de nominal olarak %17,2 artarak 146.920.234.000 TL oldu.

Enflasyon dikkate alındığında MEB bütçesinin son 10 yılda 2 kat arttığı görülüyor.

Eğitim İzleme Raporu 2021: Eğitim Yönetişimi Ve Finansmanı Paneli

Eğitim İzleme Raporu 2021: Eğitim Yönetişimi ve Finansmanı dosyasının bulgularını ERG YouTube kanalında canlı yayımlanan etkinlikte kamuoyuyla paylaştık.

ERG Sözlük

Maliyet-Etkinlik Analizi

Program ve politika alternatiflerinin kaynak kullanımına göre etkililiğinin değerlendirilebilmesi için uygun çıktı ölçütlerini maliyetlerle birleştiren bir yöntemdir. Genel yaklaşım, alternatiflerin sonuçlarının etkililiğine göre en düşük maliyetli olanın benimsenmesidir.
(Kaynak: Levin, H. (2001). Waiting for Godot: costeffectiveness analysis in education. New Directions for Evaluation, 2001(90), 55 68. https://www.researchgate.net/publication/227624965_Waiting_for_Godot_Cost-Effectiveness_Analysis_in_Education)

Parasız Yatılı Öğrenci

Örgün ve resmi ortaöğretim kurumlarında öğrenim gören ve ortaöğretim kurumları pansiyonlarında ücret ödemeden barınma hakkı elde eden öğrencileri ifade eder.
(Kaynak: Millî Eğitim Bakanlığına Bağlı Resmi Okullarda Yatılılık, Bursluluk, Sosyal Yardımlar ve Okul Pansiyonları Yönetmeliği. (2016, 25 Kasım).

Resmi Gazete (Sayı: 29899). https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/3.5.20169487.pdf)

Seyreltilmiş Yüz Yüze Eğitim

COVID-19 salgını sürecinde yüz yüze eğitimin belirlenen kademelerde sınıf mevcudunun ve ders müfredatının seyreltilmesiyle uygulanmasıdır.

(Kaynak: MEB (2020, 12 Ağustos). “Okulları birlikte açacağız”. Mayıs 2021

http://www.meb.gov.tr/okullari-birlikte-acacagiz/haber/21424/tr)

Temel Lise

Kanun hükümlerine göre dershane veya öğrenci etüt eğitim merkezi olarak faaliyet göstermekteyken, daha sonradan kurumların kurucuları tarafından dönüştürülen ve 2018-19 eğitim-öğretim yılının sonuna kadar faaliyet gösteren ortaöğretim özel okullarıdır.
(Kaynak: Millî Eğitim Bakanlığı Özel Öğretim Kurumları Yönetmeliği.

(2012, 20 Mart). Resmi Gazete (Sayı:28239). https://ookgm.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2017_07/06162448_Yzel_YYretim_kurumlarY_yYnetmeliYi.pdf)

Eğitim İzleme Raporu 2020: Eğitimin Çıktıları

Eğitim Reformu Girişimi — Tue, 09 Mar 2021 13:56:02 +0000

Eğitim İzleme Raporu 2020: Eğitimin Çıktıları dosyasında ulusal ve uluslararası değerlendirmelerin akademik başarı ve çocuğun iyi olma hali açısından sonuçları ve COVID-19 salgınının eğitimin çıktılarına etkisi değerlendiriliyor. Bu bağlamda Uluslararası Öğrenci Değerlendirme Programı (PISA), Uluslararası Matematik ve Fen Eğilimleri Araştırması (TIMSS), Akademik Becerilerin İzlenmesi ve Değerlendirilmesi (ABİDE) çalışması, Öğrenci Başarı İzleme Araştırması (ÖBA), Liselere Geçiş Sistemi (LGS) kapsamında uygulanan merkezi sınav ve üniversiteye giriş sınavlarına ilişkin güncel veriler inceleniyor. Uluslararası raporlar ve Millî Eğitim Bakanlığı (MEB) tarafından yayımlanan raporlar çalışmanın temel dayanaklarını oluşturuyor. Bulgular değerlendirilirken Türkiye’de ve başka ülkelerde yürütülen akademik çalışmalardan yararlanılıyor. Özellikle COVID-19 salgınının eğitimin çıktılarına etkisi değerlendirilirken başka ülkelerde yürütülen güncel araştırmalardan yararlanılıyor.

Bu yayına şu şekilde referans veriniz: Düşkün, Y. ve Korlu, Ö. (2021). Eğitim izleme raporu 2020: Eğitimin çıktıları. Eğitim Reformu Girişimi. https://www.egitimreformugirisimi.org/egitim-izleme-raporu-2020-egitimin-ciktilari/

Türkiye’nin PISA sonuçları yıllar içinde nasıl değişiyor?

Yıllara Göre Türkiye’de ve OECD Ortalamasında Öğrencilerin Ortalama PISA Puanları

Türkiye’nin PISA puanları 2003’ten 2012’ye kadar genel olarak artma eğilimindeyken 2015 yılında keskin bir düşüş yaşandı. 2018 yılında puanların değerlendirme yapılan üç alanda da yükseldiği ve 2012’dekine benzer sonuçlar alındığı görülüyor. OECD (Organisation for Economic Co-operation and Development) tarafından yapılan değerlendirmeye göre, Türkiye’nin 2018 puanları üç alanda da 2009 ve 2012’den anlamlı bir biçimde farklı değil. Dolayısıyla 2018’deki puanları gerçek anlamda bir yükselme olarak yorumlamak güçleşiyor. 2015 sonuçları ise aykırı bir durum olarak görülüyor ve 2015’te yaşanan düşüşün de 2018’deki düzelmenin de uzun dönemli bir eğilimi yansıtmadığı belirtiliyor. 2018’deki iyileşmeye karşın Türkiye’de ortalama puanlar hâlâ OECD ülkelerinin ortalamasının altında.

PISA’ya katılan ülkelerin tümünde sosyoekonomik durum, fen ve matematik başarısı üzerinde belirleyici bir role sahip

Hem Türkiye’de hem de OECD ortalamasında PISA puanları ile öğrencilerin sosyoekonomik durumu arasında bir ilişki bulunuyor. PISA 2018’de, okuma alanında Türkiye’deki sosyoekonomik olarak avantajlı çocuklar, dezavantajlı çocuklardan 76 puan fazla aldılar. Bu fark OECD ortalamasında 89 puan. Türkiye’de avantajlı durumdaki çocukların %8,9’u okuma alanında en yüksek başarı gösterenlerin arasında yer alırken bu oran dezavantajlı durumdaki çocuklar için %0,9.

TIMSS sonuçlarında, PISA’dan farklı olarak, 2015 yılında düşüş değil, artış yaşandı. 2019 yılında Türkiye’de ortalama TIMSS puanları 5. sınıfın katıldığı matematik ve fen testleri ile 8. sınıf fen testinde ilk kez uluslararası orta ölçek noktası kabul edilen 500 puanın üzerine çıktı. Türkiye’deki 8. sınıf öğrencilerinin ortalama matematik puanı ise uluslararası ortalamanın altında kalmaya devam ediyor. TIMSS bulgularına göre 8. sınıfların matematik başarısı tüm yıllarda diğer alanlara göre dikkat çekici biçimde düşük. Öte yandan 2019 döngüsüne katılan 8. sınıfların ortalama puanları, 2015 döngüsündeki 4. sınıflarınkinden yüksek. Her ne kadar uygulama aynı çocuklarla yapılmış olmasa da, TIMSS örnekleminin temsili olması nedeniyle 2015’te 4. sınıfta öğrenim gören öğrencilerin, 2019’a gelindiğinde fen ve matematik başarılarının arttığı çıkarımına varılabilir.

ERG’nin PISA ve TIMSS 2015 Bulguları Işığında Cinsiyete Dayalı Başarı Farkı Bilgi Notu’nu okumak için tıklayınız.

Yıllara Göre Türkiye’deki 4 ve 8. Sınıf Öğrencilerinin Ortalama TIMSS Puanları

ABİDE 2018 sonuçları değerlendirildiğinde, matematik testinde temel ve temel altı öğrenci oranının yüksek oluşu ve bölgeler arası başarı farkları dikkat çekiyor.

ABİDE Araştırmasına Katılan 8. Sınıf Öğrencilerinin Yıllara Göre Yeterlilik Düzeylerine Dağılımı

Hem ABİDE 2016 hem de ABİDE 2018 matematik testinde temel altı ve temel düzeylerdeki öğrenci oranının %50’nin üzerinde olması, 8. sınıf ve öncesinde matematik eğitimine ilişkin özel önemler alınmasını gerektiriyor. Matematik testinde, temel altı ve temel düzeydeki öğrenci oranı özel okullarda %17,0, yatılı bölge ortaokullarında (YBO) ise %69,3. 8. sınıf ABİDE 2018 sonuçlarına bölgesel bazda bakıldığında temel altı öğrenci oranının en yüksek olduğu bölgenin Güneydoğu Anadolu olduğu görülüyor. Diğer yandan Kuzeydoğu Anadolu’yla birlikte bu bölgede ABİDE 2016’ya göre önemli bir puan artışı yaşandı.

2018’de ilk kez araştırmaya katılan 4. sınıfların ABİDE 2018’deki başarı durumu değerlendirildiğinde, 8. sınıflarda olduğu gibi temel altı ve temel düzeydeki öğrenci oranının en yüksek matematikte (%39,9) olduğu görülüyor. Bu testi, sırasıyla fen bilimleri (%37,5), sosyal bilimler (%29,7) ve Türkçe (%27,9) takip ediyor. 4. sınıflarda da temel ve temel altı düzeydeki öğrenci oranı en yüksek Güneydoğu Anadolu’da.

ABIDE 2018’e Katılan 4. Sınıf Öğrencilerinin Testlere Göre Yeterlilik Düzeylerine Dağılımı

LGS kapsamında uygulanan merkezi sınavda öğrencilerin en az başarı gösterdiği ders matematik

LGS kapsamında uygulanan merkezi sınavda, 2019 ve 2020’de en düşük ortalama doğru cevap oranı matematikte. 2020 yılında, önceki yıla göre ortalama doğru cevap oranı Türkçe ve matematikte azalırken fen bilimlerinde arttı.

MEB Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliği’ndeki puan değerlendirmeleri ve dereceleri temel alınarak soruların yarısından fazlasını doğru cevaplamak temel yeterlilik olarak kabul edilirse 2020’deki merkezi sınavda, matematik testinde öğrencilerin yalnızca %7,2’sinin temel yeterliliklere sahip olduğu söylenebilir. Bu oran Türkçe için %44,3, fen bilimleri için %44,5’tir.

2020’de Yükseköğretim Kurumları Sınavı’nın (YKS) ilk basamağı olan Temel Yeterlilik Testi’nde (TYT) öğrencilerin ortalama doğru cevap oranı tüm testlerde temel yeterlilik için bir ölçüt kabul edilen %50 çizgisinin altında kaldı. Bu durum, başta Türkçe ve temel matematik olmak üzere, ortaöğretim son sınıf öğrencilerinin temel yeterliliklerle ilgili sorunları olduğuna işaret ediyor. 2020’de önceki yıla göre fen bilimleri ve sosyal bilimlerde ortalama doğru cevap oranı artarken Türkçe’de azaldı, temel matematikte ise aynı kaldı.

Testlere Göre Ortaöğretim Kurumlarına İlişkin Merkezi Sınavlardaki Ortalama Doğru Cevap Oranları

LGS kapsamında uygulanan merkezi sınavda öğrencilerin en az başarı gösterdiği ders matematik

Çocuğun iyi olma haline ilişkin çalışmalarda sağlık, güvenlik, çevre koşulları vb. pek çok alanın yanında “eğitime ilişkin iyi olma hali” ve “okul yaşamının kalitesi” de önemli gösterge alanları olarak yer alır. Eğitim İzleme Raporu 2020: Eğitimin Çıktıları dosyasında ulusal ve uluslararası değerlendirmelerin sonuçlarından yararlanılarak akademik başarı dışında kalan belirli alanlarda da çocuğun iyi olma haline ilişkin bulgular değerlendiriliyor.

PISA 2018 sonuçlarına göre Türkiye’deki öğrencilerin %24’ü bir ay içerisinde en az birkaç kez akran zorbalığına maruz kaldığını belirtiyor. Bu oran OECD ortalamasında da Türkiye’ye oldukça yakın (%23).

TIMSS 2019’a katılan 5. sınıf öğrencilerinin ise %32’si ayda en az bir kez akran zorbalığına maruz kaldığını belirtiyor. Bu oran TIMSS’e katılan tüm ülkelerin ortalamasında %29.

TIMSS 2019 bulgularına göre, Türkiye’de 5. sınıf öğrencilerinin %71’i, 8. sınıf öğrencilerinin ise %54’ü okullarına yüksek aidiyet duyuyor. Bu oranlar uluslararası ortalamanın üzerinde. Uluslararası ortalamada bu oranlar 5. sınıflar için %58, 8. sınıflar için %37.

Türkiye’de okula aidiyet hissi yüksek olan 5. sınıf düzeyindeki çocukların TIMSS başarısı da daha yüksek.

TIMSS 2019 bulguları incelendiğinde, Türkiye’deki öğrencilerin çoğunluğunun fen öğrenmeyi sevdiğini, 5. sınıfların matematik öğrenmeyi de sevdiğini ancak aynısının 8. sınıflar için geçerli olmadığını söylemek mümkün. Matematik öğrenmeyi sevmeyen öğrencilerin oranı 5. sınıflarda %9, 8. sınıflarda ise %30. Uluslararası ortalamada matematik öğrenmeyi sevmeyen öğrencilerin oranının hem 4 hem de 8. sınıflarda daha yüksek olduğu görülüyor (sırasıyla %20 ve %41).

TIMSS 2019 sonuçlarına göre Türkiye’de 5. sınıf öğrencilerinin %40’ı, 8. sınıf öğrencilerinin ise %46’sı okula “her gün veya neredeyse her gün” aç gittiğini belirtiyor.

ABİDE 2018 4. sınıf uygulamasında öğrencilere kahvaltı yapma sıklıkları soruluyor. Buna göre öğrencilerin %65,8’i her gün kahvaltı yaparken, %10,2’si hiç kahvaltı yapmıyor. Öğrencilerin %11,6’sı haftaiçi 1-2 gün, %12,4 ise 3-4 gün kahvaltı yaptıklarını belirtiyor.

Her gün kahvaltı yapan öğrencilerin ABİDE 2018’deki ortalama başarı puanları diğer öğrencilerin ortalamasından yüksek.

COVID-19 salgının eğitimin çıktılarına etkisi

Türkiye’de halihazırda yaşanan eğitime erişim sorunu, COVID-19 salgınıyla arttı. Erişim, özellikle çeşitli nedenlerle özel önlem gerektiren çocuk grupları için daha büyük bir sorun oldu. Erişimin yanı sıra erişilen eğitimin içerik ve yöntemi de büyük bir değişim geçirdi. Tüm bunların eğitimin çıktılarına yansımalarından biri öğrenme kaybıdır.

Öğrenme Kaybı

Genellikle eğitime ara verilmesi ya da eğitimin kesintiye uğraması nedeniyle genel veya özel bilgi ve becerilerde ya da öğrencinin akademik ilerlemesinde görülen kayıp.
(Kaynak: EdGlossary. (2013). Learning Loss. Şubat 2021. https://www.edglossary.org/learning-loss/ )

Dünya Bankası İnsan Sermayesi Endeksi’nde yer alan göstergelere göre, Türkiye’deki eğitim sistemi çocuklara 12 yıl ve üzeri süre eğitim-öğretim sağlasa da elde edilen öğrenme çıktısı 8,9 yılda alınması beklenen çıktıya denk. Halihazırda eğitimden beklenen öğrenme çıktıları tam olarak elde edilemediği gibi COVID-19 salgını öğrenme kaybını artırma riski taşıyor. Okulların kapalı olduğu sürenin uzaması ve evde öğrenilenlerin sınırlı olması, altyapının zayıf olduğu bölgelerde öğrenme kayıplarının daha yüksek oranda olmasına neden olabilir.

ERG’nin Türkiye’de Koronavirüsün Eğitime Etkileri yazı dizisini okumak için tıklayınız.

Başka ülkelerdeki araştırmalar, öğrenme kaybı hakkında ne söylüyor?

Amerika Birleşik Devletleri’nde (ABD) devlet okullarında öğrenim gören 3-8. sınıf arasındaki yaklaşık 4,4 milyon çocukla 2019’un sonbahar dönemindeki öğrenme çıktılarıyla 2020’nin sonbaharındaki öğrenme çıktıların karşılaştıran bir araştırma yürütüldü. Matematik başarısı, araştırmanın yürütüldüğü tüm sınıf düzeyleri için 2020 yılında 2019’a göre belirgin bir biçimde geriliyor. McKinsey tarafından 2020’nin sonbahar döneminde ABD’de yürütülen bir araştırma, öğrencilerin matematikte beklenenden ortalama üç ay geride olduklarını gösteriyor. Belçika’da 2015-2020 yıllarında her yıl yapılan sınav sonuçlarını inceleyen bir araştırma, en düşük başarı düzeyinin 2020’de salgın koşullarında sınava giren öğrenci grubuna ait olduğunu gösteriyor. Hollanda’da yürütülen bir araştırma eğitim düzeyinin daha düşük olduğu hanelerde öğrenme kaybının %60 daha fazla olduğu görülüyor.

Eğitim İzleme Raporu 2020: Eğitimin Çıktıları Panel

Eğitim İzleme Raporu 2020: Eğitimin Çıktıları dosyasının bulgularını ERG YouTube kanalında canlı yayımlanan etkinlikte kamuoyuyla paylaştık.

ERG Sözlük

Çocuğun İyi Olma Hâli

Çocuğun iyi olma hâli, çocuğun yaşam kalitesini, öznel iyi olma halini ve memnuniyetini ön plana alan ve yapabilirliklerini artırmayı hedefleyen bir yaklaşımdır. Bu yaklaşım sağlık, maddi durum, eğitim, ev ve çevre koşulları, ilişkiler gibi alanlarda çocuğun iyi olmasını hedefler, çocuğun refahına ve gelişmesine bütünsel olarak yaklaşır
(Kaynak: UNICEF (2013). Çocuğun refahı belgesi. Şubat 2021, https://www.unicef.org/turkey/media/4131/file/Çocuk%20Refahı%20Belgesi.pdf , Eğitim İzleme Raporu 2020: Eğitimin Çıktıları)

Öğrenme Kaybı

Sosyal Kapsayıcılık Endeksi

Kaynak:

- https://www.egitimreformugirisimi.org/wp-content/uploads/2024/09/gelecegin-dunyasina-hazirlanirken-egitime-bakis.pdf

Öğrenme Yoksulluğu

10 yaşına geldiğinde basit bir metni okuyup anlamama durumu.
(Kaynak: The World Bank (2019,15 Ekim). Learning poverty. Şubat 2021, https://www.worldbank.org/en/topic/education/brief/learning-poverty , Eğitim İzleme Raporu 2020: Eğitimin Çıktıları)

Özyeterlik

Bireyin farklı durumlarla baş etme, belli bir performansı göstermek için gerekli etkinlikleri düzenleyip başarılı olarak yapma kapasitesi hakkında kendi algılayışı, inancı ve yargısıdır.
(Kaynak: Demirtaş, H., Cömert, M. ve Özer, N. (2011). Öğretmen adaylarının öz yeterlik inançları ve öğretmenlik mesleğine ilişkin tutumları. Eğitim ve Bilim, 36(159), 96-111. , Eğitim İzleme Raporu 2020: Eğitimin Çıktıları )

YKS

Yükseköğretim Kurumları Sınavı 2017-18’de uygulanmaya başlayan üç oturumlu ortaöğretimden yükseköğretime geçiş sınavıdır. İlk oturum olan temel yeterlilik testine (TYT) tüm adaylar katılmak zorundadır. Alan yeterlilik testi ve yabancı dil testine katılım isteğe bağlıdır.
(Kaynak: ÖSYM (2020). 2020 Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kılavuzu. Şubat 2021, https://dokuman.osym.gov.tr/pdfdokuman/2020/YKS/YksKilavuz14052020.pdf , Eğitim İzleme Raporu 2020: Eğitimin Çıktıları)

Eğitim İzleme Raporu – ERG

Eğitim İzleme Raporu 2025

ÖNSÖZ“Eğitime erişim çocuk koruma meselesidir”

Eğitimde Yönetişim

Eğitime Erişim

Okul

Eğitimin İçeriği

Öğretmenler

Çoklu Krizler ve Eğitim

SONSÖZBir Ekosistem Sorunu Olarak Akran Zorbalığı

Eğitimde Yönetişim

Eğitime Erişim

Okul

Eğitimin İçeriği

Öğretmenler

Türkiye’de öğretmenlik krizinin nicelikten ziyade nitelik, çalışma koşulları, atama süreçleri ve işgücü planlamasında yoğunlaştığı görülüyor.

Çoklu Krizler ve Eğitim

Bölgesel İnsani/Siyasi Krizler: Türkiye’deki Mülteci Çocukların Eğitime Erişimi ve Mevcut Durum

Ekonomik Kriz ve Eğitim

ERG Sözlük

ERG Sözlük

ÇOKLU KRİZLER ÇAĞI

OKUL AİDİYETİ

YEŞİL BECERİLER

YÖNETİŞİM

ZAMAN YOKSULLUĞU

Eğitim İzleme Raporu 2024

ÖNSÖZ Bir Velinin Gözünden Ekonomik Krizin Eğitime Etkisi

Nitelikli Eğitimi İzlemek için Temel Göstergeler

Eğitimde Yönetişim

Öğretmenler

Ekonomik Kriz ve Eğitim

SONSÖZMESEM'li Öğrenciler Anlatıyor

Nitelikli Eğitimi İzlemek için Temel Göstergeler

Nitelikli Eğitimi İzlemek için Temel Göstergeler

Eğitim Dışındaki Çocuklar

Erken Çocukluk Eğitimi

Tüm Çocukların Temel Becerilere Sahip Olması

Ne Eğitimde Ne İstihdamda (NEET) Olan Gençler

Eğitimde Yönetişim

Eğitimde Yönetişim

MEB Stratejik Planı’nda Misyon, Vizyon ve Temel Değerler

Öğretmenler

Öğretmenler

Küresel Öğretmenlik Krizi

Türkiye'de Öğretmenler

Ekonomik Kriz ve Eğitim

Ekonomik Kriz ve Eğitim

Çalışan Çocuklar ve Ev İçi Emek

Eğitim Harcamaları

Eğitime Karşı İsteksizlik

ERG Sözlük

ERG Sözlük

Bütünsel Okul Yaklaşımı

Örgün Eğitim

Sosyal Kapsayıcılık Endeksi

Zorunlu Eğitim

Eğitim İzleme Raporu 2023

Eğitim İzleme Göstergeleri 2022-23

Krizler Çağında Eğitim

ERG Sözlük

eğitim izleme raporları

Eğitim İzleme Göstergeleri 2022-23

Krizler Çağında Eğitim

ERG Sözlük

Afet

Cinsiyet Oranı

Erişilebilirlik

Evrensel Tasarım

İyi Yönetişim İlkeleri

Makul Düzenleme

Öğrenme Kaybı

Öğrenme Yoksulluğu

Stratejik Plan

Eğitim İzleme Raporu 2022

2021-22 eğitim-öğretim yılı, COVID-19 salgını sonrasında öğrenci sayısının, dolayısıyla okullulaşma oranlarının tekrar yükselme eğilimine girdiği bir dönemdir.

Öğrenci sayısındaki artışın en yüksek olduğu kademelerin başında okulöncesi eğitim geliyor.

2012’den beri zorunlu eğitim kapsamında olan ortaöğretimde ise okullulaşma oranı %89,7’ye yükseldi.

Özel önlem gereken çocukların eğitime erişiminde sayısal artış görüldü.

Okullulaşma oranlarındaki olumlu gelişmelere karşın, 2021-22’de zorunlu eğitim kapsamındaki (6-17 yaş grubu) yaklaşık 570 bin 293 çocuk eğitim dışındaydı.

ÖNSÖZ
“Eğitime erişim çocuk koruma meselesidir”

SONSÖZ
Bir Ekosistem Sorunu Olarak Akran Zorbalığı

ÖNSÖZ

Bir Velinin Gözünden Ekonomik Krizin Eğitime Etkisi

SONSÖZ
MESEM'li Öğrenciler Anlatıyor